P. Vergilius Maro, Aeneid 12.919-944
The climactic duel of the Aeneid approaches its turning point. Aeneas strikes down Turnus with his spear, and the wounded Rutulian, suppliant on the ground, appeals for mercy or at least the return of his body to his aged father Daunus. Aeneas hesitates, and a single unexpected detail tips the balance.
Tier 1
I. HASTA VOLAT
Turnus dubitābat. Aenēās tēlum fātāle vibrāvit. oculīs fortūnam ēlēgit. tōtō corpore, procul, tēlum iēcit. hasta sīcut fulmen volāvit. lōrīcam et clipeum Turnī trānsiit. strīdēns per femur trānsiit. Turnus magnus cecidit ad terram.
II. TURNUS CADIT
Rutulī gemitū cōnsurrēxērunt. mōns circum resonāvit. nemora alta vōcem remīsērunt.
III. TURNUS LOQUITUR
Turnus in terrā iacēbat. supplex erat. oculōs et manum ad Aenēān prōtendit et dīxit:
'meruī hoc. nōn negō. ūtere fortūnā tuā. sed ūnum tē ōrō: sī cūra patris tuī tē tangit — tū quoque patrem habuistī, Anchīsēn — miserēre patris meī, Daunī senis. et mē redde meīs — sīve vīvum sīve mortuum. vīcistī. Italī vīdērunt mē victum. tua est Lāvīnia. nōlī ultrā pūgnāre.'
IV. AENĒĀS DUBITAT
Aenēās cōnstitit. oculōs volvēbat. manum repressit. sermō Turnī eum ferē mōverat —
subitō vīdit: in umerō Turnī erat cingulum Pallantis puerī! Turnus Pallantem vulnere vīcerat et cingulum eius — īnsigne inimīcum — gerēbat.
Tier 2
Aenēās tēlum fātāle dubitantī Turnō vibrat, oculīs fortūnam ēligēns, et corpore tōtō procul iacit. hasta sīcut fulmen volat exitium ferēns et ōrās thōrācis extrēmōsque orbīs clipeī trānsit; strīdēns per medium femur it. Turnus ictus ingēns ad terram genibus flexīs cadit.
Rutulī gemitū cōnsurgunt tōtusque mōns circum resonat et nemora alta vōcem lātē remittunt.
ille in terrā supplex oculōs dextramque precantem prōtendēns [Turnus] dīxit:
'equidem meruī nec recūsō; ūtere fortūnā tuā. sed ōrō tē: sī qua cūra miserī patris tē tangere potest — et tibi tālis Anchīsēs pater fuit — miserēre senis Daunī et mē — sīve mē mortuum māvīs — redde meīs. vīcistī et Italī vīdērunt mē victum manūs tendere; tua est Lāvīnia coniūnx: ulterius nē tende odiīs.'
Aenēās ācer in armīs stetit volvēns oculōs dextramque repressit; et sermō eum dubitantem iam iam magis flectere coeperat — tum subitō īnfēlīx cingulum umerō altō appāruit Pallantis puerī, quem Turnus vulnere victum strāverat atque īnsigne inimīcum umerīs gerēbat.
Tier 3
Aenēās tēlum fātāle cūnctantī [Turnō] coruscat, fortūnam oculīs sortītus, et corpore tōtō eminus intorquet. saxa concita mūrālī tormentō numquam sīc fremunt nec tantī crepitūs fulmine dissultant. hasta exitium dīrum ferēns volat ātrī turbinis īnstar ōrāsque lōrīcae et extrēmōs orbīs clipeī septemplicis reclūdit; strīdēns per medium femur trānsit. ictus ingēns Turnus ad terram incidit duplicātō poplite.
Rutulī cōnsurgunt gemitū tōtusque mōns circum remūgit et nemora alta vōcem lātē remittunt.
ille humilis supplex oculōs dextramque precantem prōtendēns [Turnus dīxit]:
'equidem meruī nec dēprecor; ūtere sorte tuā. [sed] ōrō [tē]: sī qua cūra miserī parentis tē tangere potest (fuit et tibi tālis Anchīsēs genitor), miserēre senectae Daunī et mē — seu [mē] corpus spoliātum lūmine māvīs — redde meīs. vīcistī et Ausoniī vīdēre victum [mē] tendere palmās; tua est Lāvīnia coniūnx: ulterius nē tende odiīs.'
Aenēās ācer in armīs stetit volvēns oculōs dextramque repressit; et sermō cūnctantem [eum] iam iamque magis flectere coeperat, [cum] īnfēlīx balteus umerō altō appāruit et cingula nōtīs bullīs fulsēre — [balteus] Pallantis puerī, quem Turnus vulnere victum strāverat atque inimīcum īnsigne umerīs gerēbat.
Tier 4 - Carmen Ipsum
- Cūnctantī tēlum Aenēās fātāle coruscat,
- sortītus fortūnam oculīs, et corpore tōtō
- eminus intorquet. mūrālī concita numquam
- tormentō sīc saxa fremunt nec fulmine tantī
- dissultant crepitūs. volat ātrī turbinis īnstar
- exitium dīrum hasta ferēns ōrāsque reclūdit
- lōrīcae et clipeī extrēmōs septemplicis orbīs;
- per medium strīdēns trānsit femur. incidit ictus
- ingēns ad terram duplicātō poplite Turnus.
- cōnsurgunt gemitū Rutulī tōtusque remūgit
- mōns circum et vōcem lātē nemora alta remittunt.
- ille humilis supplex oculōs dextramque precantem
- prōtendēns 'equidem meruī nec dēprecor' inquit;
- 'ūtere sorte tuā. miserī tē sī qua parentis
- tangere cūra potest, ōrō (fuit et tibi tālis
- Anchīsēs genitor) Daunī miserēre senectae
- et mē, seu corpus spoliātum lūmine māvīs,
- redde meīs. vīcistī et victum tendere palmās
- Ausoniī vīdēre; tua est Lāvīnia coniūnx,
- ulterius nē tende odiīs.' stetit ācer in armīs
- Aenēās volvēns oculōs dextramque repressit;
- et iam iamque magis cūnctantem flectere sermō
- coeperat, īnfēlīx umerō cum appāruit altō
- balteus et nōtīs fulsēre cingula bullīs
- Pallantis puerī, victum quem vulnere Turnus
- strāverat atque umerīs inimīcum īnsigne gerēbat.
