dissimile tam pacatae finis belli inter Romanos et Etruscos, est mos, qui ab antiquis usque ad nunc traditus est, inter cetera sollemnia, Romani bona regis Porsennae vendiderunt.

necesse est originem cuius moris aut quia Romani bona Porsennae in bello et post pacem vendiderunt

aut mos est ex benigniore principio quam hoc nomen vendendi bona male dicatur,

hoc est quod credibile est: Porsenna discedens ab Ianiculo dedit castra plena Romanis,

erant castra plena rerum quae ex agris fertilibus Etruriae importatae sunt,

Porsenna castra dedit Romanis quia tum Romani nihil habuerunt ab longinqua obsidione;

deinde Romani ea a castris vendiderunt ne populi ea hostiliter raperent. Romani ea a castris 'bona Porsennae' appellaverunt.

Romani auctionem 'bona Porsennae' appellaverunt gratiam doni. titulus non significavit Romanos fortunas Porsennae cepisse. Romani potestatem non habuerunt.

Porsenna non voluit vidi duxisse exercitum contra Romanos frustra, itaque postquam bellum Porsenna mittit filium, Arruntem, cum parte exercitus oppugnatum Ariciam.

primo, Aricini inexpectato impetu mirati sunt, deinde auxilia, et a Latinis populis et a Cumis, fecerunt tantum spei ut Aricini auderent pugnam intrare.

Etrusci tam ferociter pugnaverunt ut funderent Aricinos ipso incursu:

Cumanae cohortes, arte in loco vis, se paululum verterunt et Etruscos ab tergo oppugnaverunt.

Ita Etrusci, prope iam victores, victi sunt.

minima pars exercitus, duce amisso, sine armis, Romam revenerunt, quod nullum locum tutum proprius erat.

Romani Etruscos bene acceperunt et Etruscos cum hospitibus diviserunt.

postquam Etrusci sanati sunt, alii domos profecti sunt, nuntii hospitalium Romanorum: multi alii Romae remanserunt.

locus ad habitandum datum Etruscis quem postquam appellarunt Tuscum.

abhorrens huic tam pacatae profectioni regis Etrusci ab urbe, mos traditus ab antiquis manet usque ad nostram aetatem, inter cetera sollemnia, vendendi bona regis Porsennae.

necesse est originem cuius moris aut natam esse inter bellum neque omissam in pace,

aut crevisse a mitiore principio quam hic titulus prae se ferat vendendi bona hostiliter.

proximum vero est ex iis quae traduntur, Porsennam discedentem ab Ianiculo castra opulenta dono Romanis dedisse,

(castra opulenta) convecto ex propinquis ac commeatu fertilibus arvis Etruriae,

(Romanis) tum inopi urbe ab longinqua obsidione;

deinde, ne populo immisso hostiliter diriperentur, ea venisse, appellataque bona Porsennae,

gratiam muneris magis quam significante titulo auctionem regiae fortunae quae ne in potestate quidem populi Romani esset.

Porsenna, bello Romano omisso, ne adductus exercitus frustra in ea loca videretur, mittit filium Arruntem cum parte copiarum oppugnatum Ariciam.

primo necopinata res Aricinos perculerat; deinde arcessita auxilia et a Latinis populis et a Cumis fecere tantum spei ut auderent decernere acie.

proelio inito, Etrusci adeo impetu concitato se intulerant ut funderent Aricinos ipso incursu:

Cumanae cohortes, usae arte adversus vim, declinavere paululum, conversis signis ab tergo adortae sunt hostes praelatos.

ita Etrusci prope iam victores in medio caesi (sunt).

pars perexigua, duce amisso, inermes, et fortuna et specie supplicum, Romam delati sunt, quia nullum perfugium propius erat.

ibi (Etrusci) benigne excepti divisique in hospita.

volneribus curatis, alii profecti (sunt) domos, nuntii hospitalium beneficiorum (Romanorum): caritas Romae urbisque multos tenuit.

locus ad habitandum datus his quem deinde appellarunt Tuscum.

Huic tam pacatae profectioni ab urbe regis Etrusci

abhorrens mos traditus

ab antiquis usque ad nostram aetatem

inter cetera sollemnia manet,

bona Porsennae regis vendendi.

Cuius originem moris necesse est

aut inter bellum natam esse

neque omissam in pace,

aut a mitiore crevisse principio

quam hic prae se ferat titulus bona hostiliter vendendi.

Proximum vero est ex iis quae traduntur

Porsennam discedentem ab Ianiculo

castra opulenta,

convecto ex propinquis

ac fertilibus Etruriae arvis commeatu,

Romanis dono dedisse,

inopi tum urbe ab longinqua obsidione;

ea deinde,

ne populo immisso diriperentur hostiliter,

venisse,

bonaque Porsennae appellata,

gratiam muneris

magis significante titulo quam auctionem fortunae regiae

quae ne in potestate quidem populi Romani esset.

Omisso Romano bello Porsenna,

ne frustra in ea loca exercitus adductus videretur,

cum parte copiarum

filium Arruntem Ariciam oppugnatum mittit.

Primo Aricinos res necopinata perculerat;

arcessita deinde auxilia

et a Latinis populis et a Cumis

tantum spei fecere,

ut acie decernere auderent.

Proelio inito,

adeo concitato impetu se intulerant Etrusci

ut funderent ipso incursu Aricinos:

Cumanae cohortes arte adversus vim usae

declinavere paululum,

effuseque praelatos hostes conversis signis

ab tergo adortae sunt.

Ita

in medio prope iam victores

caesi Etrusci.

Pars perexigua,

duce amisso,

quia nullum propius perfugium erat,

Romam inermes

et fortuna et specie supplicum

delati sunt.

Ibi benigne excepti

divisique in hospitia.

Curatis volneribus,

alii profecti domos,

nuntii hospitalium beneficiorum:

multos Romae hospitum urbisque caritas tenuit.

His locus ad habitandum datus

quem deinde Tuscum vicum appellarunt.

Huic tam pacatae profectioni ab urbe regis Etrusci abhorrens mos traditus ab antiquis usque ad nostram aetatem inter cetera sollemnia manet, bona Porsennae regis vendendi. Cuius originem moris necesse est aut inter bellum natam esse neque omissam in pace, aut a mitiore crevisse principio quam hic prae se ferat titulus bona hostiliter vendendi. Proximum vero est ex iis quae traduntur Porsennam discedentem ab Ianiculo castra opulenta, convecto ex propinquis ac fertilibus Etruriae arvis commeatu, Romanis dono dedisse, inopi tum urbe ab longinqua obsidione; ea deinde, ne populo immisso diriperentur hostiliter, venisse, bonaque Porsennae appellata, gratiam muneris magis significante titulo quam auctionem fortunae regiae quae ne in potestate quidem populi Romani esset. Omisso Romano bello Porsenna, ne frustra in ea loca exercitus adductus videretur, cum parte copiarum filium Arruntem Ariciam oppugnatum mittit. Primo Aricinos res necopinata perculerat; arcessita deinde auxilia et a Latinis populis et a Cumis tantum spei fecere, ut acie decernere auderent. Proelio inito, adeo concitato impetu se intulerant Etrusci ut funderent ipso incursu Aricinos: Cumanae cohortes arte adversus vim usae declinavere paululum, effuseque praelatos hostes conversis signis ab tergo adortae sunt. Ita in medio prope iam victores caesi Etrusci. Pars perexigua, duce amisso, quia nullum propius perfugium erat, Romam inermes et fortuna et specie supplicum delati sunt. Ibi benigne excepti divisique in hospitia. Curatis volneribus, alii profecti domos, nuntii hospitalium beneficiorum: multos Romae hospitum urbisque caritas tenuit. His locus ad habitandum datus quem deinde Tuscum vicum appellarunt.