Titus Livius, Ab Urbe Condita [2.13.6-11]
Livy describes how Cloelia, inspired by the example of Mucius, leads a group of female hostages across the Tiber to safety, prompting Porsenna to admire her courage and honor her with a share of the hostages — and Rome to honor her with an equestrian statue.
Tier 1
Quoniam virtus Mucii ita honorata est, feminae quoque excitatae sunt ad publica decora.
Cloelia, una virgo ex obsidibus, dux virginum trans Tiberim ad Romam natavit, quia castra Etruscorum prope ripam Tiberis locata sunt.
Cloelia inter tela hostium natavit et omnes puellas ad familias suas restituit.
id quod cum rex Porsenna audivit, primum incensus ira rex oratores ad Romam misit ad deposcendam Cloeliam obsidem:
Oratores dixerunt regem alias puellas non velle.
Deinde rex versus in admirationem dixit factum Cloeliae superare facta Coclitis Muciique.
Rex quoque dixit foedus pro rupto se habiturum esse si Cloelia non dedatur obses,
sed Cloeliam sic deditam se (Porsenna) intactam inviolatamque ad familiam suam remissurum esse.
Utrimque fides constitit. Romani pignus pacis ex foedere restituerunt, et virtus Cloeliae non solum tuta sed etiam honorata fuit,
et rex dixit se donare Cloeliam parte obsidium; ipsa pueros quos vellet legeret.
Post omnes pueros producti erant, dicitur eam impubes elegisse, quod virginitatem convenit et obsidibus ipsis placuit quia pueri minimi erant itaque iis necesse est liberari ab hoste.
Pace redintegrata, Romani novam virtutem in femina novo genere honoris donaverunt, statua equestri;
virgo sedens in equo posita fuit in summa Sacra Via.
Tier 2
Ergo ita honorata virtute Mucii feminae quoque excitatae ad publica decora, et, cum castra Etruscorum forte locata essent haud procul a ripa Tiberis,
una virgo ex obsidibus, Cloelia, dux agminis virginum, frustrata custodes Tiberim Romam tranavit (trans Tiberim ad Romam natavit) inter tela hostium
sospitesque omnes ad propinquos restituit.
Quod ubi nuntiatum est regi, primo (primum) rex incensus ira oratores ad Romam misit ad deposcendam Cloeliam obsidem:
Oratores dixerunt facere alias haud magni;
deinde rex versus in admirationem supra Coclites Muciosque dicere id esse facinus (factum),
prae se ferre (he made known) quemadmodum (how) pro rupto foedus se habiturum esse, si obses non dedatur;
sic deditam intactam inviolatamque eam ad suos remissurum esse.
Utrimque fides constitit: et Romani restituerunt pignus pacis ex foedere, et apud regem Etruscum (Porsenna) virtus fuit non solum tuta sed etiam honorata,
et rex dixit se donare laudatam virginem parte obsidium; Cloelia ipsa legeret quos vellet.
(Cloelia) dicitur elegisse impubes ex productis omnibus, quod et decorum virginitati et consensu obsidium ipsorum probabile (dignum) erat eam aetatem potissimum (praesertim) quae maxime opportuna iniuriae esset liberari ab hoste.
Pace redintegrata, Romani donavere (donaverunt) novam virtutem in femina novo genere honoris, statua equestri;
virgo insidens equo (sedens in equo) posita fuit in summa Sacra Via.
Segmented Reader
Ergo ita honorata virtute,
feminae quoque ad publica decora excitatae,
et Cloelia virgo una ex obsidibus,
cum castra Etruscorum forte
haud procul ripa Tiberis locata essent,
frustrata custodes,
dux agminis virginum
inter tela hostium
Tiberim tranavit,
sospitesque omnes Romam ad propinquos restituit.
Quod ubi regi nuntiatum est,
primo incensus ira
oratores Romam misit ad Cloeliam obsidem deposcendam:
alias haud magni facere.
Deinde in admirationem versus,
supra Coclites Muciosque dicere id facinus esse,
et prae se ferre quemadmodum si non dedatur obses,
pro rupto foedus se habiturum,
sic deditam
intactam inviolatamque ad suos remissurum.
Utrimque constitit fides;
et Romani pignus pacis ex foedere restituerunt,
et apud regem Etruscum
non tuta solum sed honorata etiam virtus fuit,
laudatamque virginem parte obsidum se donare dixit;
ipsa quos vellet legeret.
Productis omnibus elegisse impubes dicitur;
quod et virginitati decorum
et consensu obsidum ipsorum
probabile erat eam aetatem potissimum liberari ab hoste
quae maxime opportuna iniuriae esset.
Pace redintegrata
Romani novam in femina virtutem novo genere honoris,
statua equestri, donavere;
in summa Sacra via fuit posita virgo insidens equo.
Tier 3 - Liber Ipse
Ergo ita honorata virtute, feminae quoque ad publica decora excitatae, et Cloelia virgo una ex obsidibus, cum castra Etruscorum forte haud procul ripa Tiberis locata essent, frustrata custodes, dux agminis virginum inter tela hostium Tiberim tranavit, sospitesque omnes Romam ad propinquos restituit. Quod ubi regi nuntiatum est, primo incensus ira oratores Romam misit ad Cloeliam obsidem deposcendam: alias haud magni facere. Deinde in admirationem versus, supra Coclites Muciosque dicere id facinus esse, et prae se ferre quemadmodum si non dedatur obses, pro rupto foedus se habiturum, sic deditam intactam inviolatamque ad suos remissurum. Utrimque constitit fides; et Romani pignus pacis ex foedere restituerunt, et apud regem Etruscum non tuta solum sed honorata etiam virtus fuit, laudatamque virginem parte obsidum se donare dixit; ipsa quos vellet legeret. Productis omnibus elegisse impubes dicitur; quod et virginitati decorum et consensu obsidum ipsorum probabile erat eam aetatem potissimum liberari ab hoste quae maxime opportuna iniuriae esset. Pace redintegrata Romani novam in femina virtutem novo genere honoris, statua equestri, donavere; in summa Sacra via fuit posita virgo insidens equo.
Written by Robert Amstutz