P. Vergilius Maro, Aeneid 6.450–476
Aenēās, descending into the underworld, encounters the shade of Dīdō among the souls of those who died for love. He attempts to speak with her, but she turns away in silence and returns to her former husband Sychaeus.
Tier 1
Phoenissa Dīdō recēns ā vulnere erat. inter umbrās in magnā silvā errābat. Aenēās prope eam stetit. eam in tenebrīs vix vīdit, sed agnōvit. lūna nova prīmō tempore mēnsis vix per nūbēs vidētur. tālis erat Dīdō. Aenēās lacrimās ēmīsit. dulciter dīxit:
“ō miserrima Dīdō, nūntius vēnit ad mē. nūntius dīxit: ‘Dīdō ferrum cēpit, sē interfēcit.’ estne hoc vērum?
heu, ego ergō causa fūneris tibi fuī? per sīdera iūrō. per superōs deōs iūrō. sī aliqua fidēs sub terrā est, etiam per illam iūrō: ego invītus dē tuō lītore discessī, ō rēgīna. sed deī mē iussērunt īre. iussa deōrum mē tulērunt. nunc deī mē iubent: ‘ī per umbrās et per noctem obscūram!’
ego nōn crēdidī hoc: tū tantum dolēs quia ego ā tē discessī. nunc autem videō. siste! nōlī ā mē fugere. ā quō fugis? fātum hoc imperat: nunc ultimum tempus tibi loquor.”
Aenēās tālia verba dīcēbat. Dīdō ārdēbat. Aenēās voluit eam nōn ārdēre. lacrimae cadēbant. illa autem oculōs in humō tenēbat et ab Aenēā āvertēbat. nōn movēbātur verbīs Aenēae. erat sīcut saxum dūrum.
tandem Dīdō discessit. inimīca in silvam refūgit. ibi prīstinus coniunx eius, Sychaeus, eam exspectābat. ille Dīdōnem amat et amōrem eius reddit.
Aenēās quoque trīstis erat. saevus enim cāsus Dīdōnis erat. Aenēās longē sequēbātur. Dīdō discēdēbat. Aenēās lacrimās fundēbat et eam miserābātur.
Tier 2
inter quās umbrās Phoenissa Dīdō, recēns ā vulnere, in magnā silvā errābat. Trōius hērōs ut prīmum prope eam stetit et in umbrīs eam agnōvit, lacrimās dēmīsit et dulcī amōre dīxit (sīcut vir prīmō mēnse lūnam novam per nūbēs vix videt: lūnamne vērē videt? incertus est — ita Aenēās Dīdōnem in obscūrīs umbrīs vix agnōvit):
“īnfēlīx Dīdō, nūntius vērus ergō ad mē vēnerat. nūntius dīxit: ‘Dīdō ferrum cēpit, sē interfēcit.’ estne hoc vērum?
heu, fuī ego causa fūneris tibi? per sīdera iūrō, per superōs deōs et — sī qua fidēs sub īmā tellūre est — invītus, rēgīna, dē tuō lītore discessī. sed iussa deōrum mē ēgērunt; nunc deī mē cōgunt: ‘ī per hās umbrās et per profundam noctem!’ et nōn crēdidī hoc: tū tantum dolēs quia ego ā tē discessī.
siste gradum, nōlī tē ab aspectū nostrō subtrahere. quem fugis? fātō, hoc est extrēmum verbum quod tibi loquor.”
tālibus dictīs Aenēās animum ārdentem temptābat movēre, et lacrimās fundēbat. illa āversa oculōs in humō fīxōs tenēbat. nōn magis sermōne inceptō movēbātur quam sī esset dūra silex aut Marpēsia cautēs.
tandem corripuit sēsē atque inimīca refūgit in nemus umbriferum. ibi prīstinus coniunx, Sychaeus, cūrīs eius respondet et amōrem eius aequat. Aenēās quoque trīstis erat propter saevum cāsum Dīdōnis. eam longē sequēbātur cum lacrimīs et eam discēdentem miserābātur.
Tier 3
inter quās Phoenissa Dīdō, recēns ā vulnere, errābat in magnā silvā; quam ut prīmum Trōïus hērōs stetit iūxtā et agnōvit [eam] per umbrās obscūram, qualem quī aut videt aut putat vīdisse lūnam surgere per nūbila prīmō mēnse, dēmīsit lacrimās et adfātus est dulcī amōre:
'īnfēlix Dīdō, ergō nūntius vēnerat mihi vērus, [tē] exstīnctam [esse] et extrēma [te] secūtam [esse] ferrō?
'heu, fuī causa tibi fūneris? iūrō per sīdera, per superōs [deōs], et sī qua fidēs est sub tellūre īmā, invītus, rēgīna, cessī de lītore tuō. sed iussa deum, quae nunc cōgunt mē īre per hās umbrās, per loca senta sitū, et per profundam noctem, ēgēre [me] suīs imperiīs; nec quīvī crēdere mē ferre hunc tantum dolōrem tibi discessū.
siste gradum tēque nē subtrahe aspectū nostrō. quem fugis? fātō, hoc est extrēmum [verbum] quod adloquor tē.'
tālibus dictīs, et ciēbat lacrimās, Aenēās lēnībat [eam] ārdentem et tuentem torva animum. illa, āversa, tenēbat oculōs fīxōs solō nec magis movētur vultum sermōne inceptō quam sī stet dūra silex aut stet Marpēsia cautēs.
tandem corripuit sēsē atque, inimīca, refūgit in nemus umbriferum, ubi coniūnx prīstinus, Sychaeus, respondet illī cūrīs et aequat amōrem. Aenēās, nec minus percussus cāsū inīquō, prōsequitur [eam] lacrimīs longe et miserātur eam euntem.
Tier 4 - Carmen Ipsum
- inter quās Phoenissa, recēns ā vulnere, Dīdō
- errābat silvā in magnā; quam Trōïus hērōs
- ut prīmum iūxtā stetit agnōvitque per umbrās
- obscūram, qualem prīmō quī surgere mēnse
- aut videt aut vīdisse putat per nūbila lūnam,
- dēmīsit lacrimās dulcīque adfātus amōre est:
- 'īnfēlix Dīdō, vērus mihi nūntius ergō
- vēnerat exstīnctam ferrōque extrēma secūtam?
- fūneris heu tibi causa fuī? per sīdera iūrō,
- per superōs et sī qua fidēs tellūre sub īmā est,
- invītus, rēgīna, tuō dē lītore cessī.
- sed mē iussa deum, quae nunc hās īre per umbrās,
- per loca senta sitū cōgunt noctemque profundam,
- imperiīs ēgēre suīs; nec crēdere quīvī
- hunc tantum tibi mē discessū ferre dolōrem.
- siste gradum tēque aspectū nē subtrahe nostrō.
- quem fugis? extrēmum fātō quod tē adloquor hoc est.'
- tālibus Aenēās ārdentem et torva tuentem
- lēnībat dictīs animum lacrimāsque ciēbat.
- illa solō fīxōs oculōs āversa tenēbat
- nec magis inceptō vultum sermōne movētur
- quam sī dūra silex aut stet Marpēsia cautēs.
- tandem corripuit sēsē atque inimīca refūgit
- in nemus umbriferum, coniūnx ubi prīstinus illī
- respondet cūrīs aequatque Sychaeus amōrem.
- nec minus Aenēās cāsū percussus inīquō
- prōsequitur lacrimīs longe et miserātur euntem.
Tier 4 - Carmen Ipsum (AP Core Vocabulary)
- inter quās Phoenissa, recēns ā vulnere, Dīdō
- errābat silvā in magnā; quam Trōïus hērōs
- ut prīmum iūxtā stetit agnōvitque per umbrās
- obscūram, qualem prīmō quī surgere mēnse
- aut videt aut vīdisse putat per nūbila lūnam,
- dēmīsit lacrimās dulcīque adfātus amōre est:
- 'īnfēlix Dīdō, vērus mihi nūntius ergō
- vēnerat exstīnctam ferrōque extrēma secūtam?
- fūneris heu tibi causa fuī? per sīdera iūrō,
- per superōs et sī qua fidēs tellūre sub īmā est,
- invītus, rēgīna, tuō dē lītore cessī.
- sed mē iussa deum, quae nunc hās īre per umbrās,
- per loca senta sitū cōgunt noctemque profundam,
- imperiīs ēgēre suīs; nec crēdere quīvī
- hunc tantum tibi mē discessū ferre dolōrem.
- siste gradum tēque aspectū nē subtrahe nostrō.
- quem fugis? extrēmum fātō quod tē adloquor hoc est.'
- tālibus Aenēās ārdentem et torva tuentem
- lēnībat dictīs animum lacrimāsque ciēbat.
- illa solō fīxōs oculōs āversa tenēbat
- nec magis inceptō vultum sermōne movētur
- quam sī dūra silex aut stet Marpēsia cautēs.
- tandem corripuit sēsē atque inimīca refūgit
- in nemus umbriferum, coniūnx ubi prīstinus illī
- respondet cūrīs aequatque Sychaeus amōrem.
- nec minus Aenēās cāsū percussus inīquō
- prōsequitur lacrimīs longe et miserātur euntem.