nunc Octāviāna in rōstrīs stābat, et Bellātor in harēnā. in tabellā eius ūnum nōmen manēbat. probātor ad rōstra accessit, et vōx eius lentior erat. "postrēmō," inquit, "dēfende Gāium Jūlium Caesarem."

Octāviāna spīritum longum dūxit. Caesar exercitum suum trāns Rubicōnem in Italiam dūxerat, contrā lēgēs. deinde dictātor factus est, et tandem dictātor in perpetuum, et potentiam numquam reddidit. "Caesar māximus imperātor erat," inquit Octāviāna. "Galliam tōtam vīcit, et..."

"nōlī 'māximus imperātor' dīcere," inquit probātor. "dēfēnsiō dē rē pūblicā dīcere dēbet, nōn sōlum dē bellō. quid Caesar Rōmae dedit?"

Octāviāna digitōs iterum numerāre coepit, et nunc multa invēnit. Caesar cīvitātem multīs hominibus in prōvinciīs dedit, quī ante eum Rōmānī nōn erant. colōniās novās fēcit, et inter eās Carthāginem ipsam, quam Scīpiō dēlēverat. annum novum fēcit, cum trecentīs sexāgintā quīnque diēbus, et hunc annum etiam hodiē Rōmānī habent. inimīcīs suīs saepe ignōvit, et Cicerōnem ipsum nōn interfēcit. "ille Rōmam maiōrem fēcit," inquit Octāviāna, "nōn sōlum potentiōrem."

"bene," inquit probātor. "sed rem pūblicam frēgit."

"rēs pūblica iam fracta erat," inquit Octāviāna, et nunc nōn cessit. Marius et Sulla exercitūs suōs contrā cīvēs dūxerant, et mīlitēs ducibus suīs, nōn Rōmae, pārēbant. uxor Mariī soror patris Caesaris erat, et Caesar hoc iuvenis vīderat. rem pūblicam nōn interfēcit: rēs pūblica iam mortua erat. "Caesar eam sepelīvit," inquit Octāviāna, "et deinde pācem dedit, quam senātus numquam dare poterat." in harēnā Bellātor eam spectābat, et ōs eius apertum erat.

probātor Cicerōnem ipse paucīs verbīs dēfendit, quia Bellātor eum hodiē nōn dēfendēbat. Cicerō contrā Antōnium numquam tacuit. Antōnius eum interfēcit, et manūs eius in rōstrīs in forō positae sunt. tum probātor manum sustulit, et vōx eius gravis erat. "ecce: Caesar et Cicerō. gladius et vōx. uterque potentiam habuit. neuter rem pūblicam servāre potuit."

deinde probātor tabellam suam dēmīsit. "certāmen fīnītum est," inquit. Octāviāna ē rōstrīs dēscendit, et Bellātor ad eam cucurrit. nēmō eōrum aliquid dīxit.

 perge.