nunc Octāviāna in rōstrīs stābat, et Bellātor in harēnā. probātor ad pedem rōstrōrum ambulābat, et tabellam suam nōn spectābat. "nunc dēfende Sullam," inquit. "difficile est, nōnne?" et iterum paulum rīsit.

Octāviāna nōmen lēgit, quamquam iam sciēbat. Sulla exercitum suum in urbem Rōmam dūxerat, et posteā nōmina cīvium in tabulīs in forō posuerat. quī in tabulīs erat, eum quisque interficere poterat, et bona eius capere. multa mīlia Rōmānōrum ita periērunt. Octāviāna hoc nōn tacuit. "Sulla multōs cīvēs interfēcit," inquit. "hoc vērum est. sed Sulla vīcit, et..."

"nōlī 'victor erat, ergō iūstus' dīcere," inquit probātor. "victōria nōn est iūstitia."

Octāviāna diū tacuit. deinde rem mīram invēnit, et vōx eius certior erat. Sulla dictātor factus est, et omnem potentiam in urbe habēbat. senātuī veterem potentiam reddidit, et lēgēs in ōrdine posuit. deinde, post paucōs annōs, dictātūram dēposuit. sine mīlitibus per forum ambulāvit, et quemque rogāvit: quis mē accūsāre vult? nēmō respondit. tum Sulla ex urbe abiit, et in vīllā suā prope mare habitāvit, et ibi periit. "Sulla potentiam cēpit," inquit Octāviāna, "et deinde reddidit. quis tyrannus hoc facit?"

"bene," inquit probātor. "et quis prīmus exercitum in urbem dūxit?"

"Sulla," inquit Octāviāna statim, quia hoc quoque vērum erat. sed nōn cessit. posteā Marius et Cinna Rōmam cēperant, dum Sulla in Oriente pugnābat. multōs cīvēs interfēcerant, et capita eōrum in rōstrīs in forō posuerant. Octāviāna ad rōstra sub pedibus suīs spectāvit, et vōcem dēmīsit. "ignis iam ardēbat," inquit. "Sulla ignem igne exstīnxit."

in harēnā Bellātor nihil dīxit. probātor Marium ipse paucīs verbīs dēfendit, quia Bellātor eum hodiē nōn dēfendēbat. Marius exercitum novum fēcerat, et Cimbrōs et Teutonēs vīcerat, quōs aliī ducēs vincere nōn poterant. tum probātor manum sustulit. "ecce: Marius et Sulla. amīcī erant, deinde inimīcī, deinde hostēs. uterque Rōmam servāre voluit. uterque Rōmam paene dēlēvit. nunc, Octāviāna: in quā viā causam tuam pōnis?"

 in quā viā Octāviāna causam pōnit?