Octāviāna in rōstra lentē ascendit, et tabellam in manū tenēbat. ab hōc locō peristȳlum tōtum vidēbat: columnās, lucernās, frātrem in harēnā, et probātōrem prope rōstra. spīritum dūxit. "Scīpiō Aemiliānus," inquit, "senātuī pāruit. senātus Carthāginem dēlēre voluit, et Scīpiō senātūs īnstrūmentum erat..."

"nōlī mihi 'īnstrūmentum' dīcere," inquit probātor statim. "nūllum īnstrūmentum lacrimat. et Scīpiō lacrimāvit. dēfende virum, nōn īnstrūmentum."

Octāviāna cōnstitit, et vultus eius ruber erat. in harēnā Bellātor manum ad ōs posuit. deinde Octāviāna, quod rārum erat, tabellam dēmīsit et sine eā dīxit. prīmum dē officiō dīxit. senātus Carthāginem dēlērī iusserat, et Scīpiō pāruerat, quamquam opus dūrum erat. posteā, in Hispāniā, Numantiam diū obsēderat, et mīlitēs Rōmānōs, quī ignāvī erant, iterum mīlitēs fēcerat. "Scīpiō fēcit quod necesse erat," inquit. "hoc est potentia vēra."

Bellātor ē harēnā clāmāvit: "et Carthāgō ardēbat! Scīpiō spectābat!"

"et lacrimābat," inquit Octāviāna, et ad frātrem sē vertit. hanc fābulam in librīs lēgerat. Scīpiō in colle stābat et urbem ardentem spectābat, et lacrimae in vultū eius erant. versūs Homērī dē Trōiā dīxit: Trōia quoque ōlim cecidit. amīcus causam lacrimārum rogāvit, et Scīpiō respondit: hodiē Carthāgō, crās fortasse Rōma. "hic vir sapiēns erat," inquit Octāviāna, "nōn sōlum fortis."

probātor nihil dīxit diū. deinde Gracchum ipse paucīs verbīs dēfendit, quia Bellātor eum hodiē nōn dēfendēbat. Gracchus morbum in rē pūblicā vīderat, et medicīnam amāram dederat. tum probātor manum sustulit. "ecce: Scīpiō dēlēvit. Gracchus aedificāre temptāvit. uterque Rōmam amāvit. uterque ā Rōmā dēsertus est. nunc, Octāviāna: in quā viā causam tuam pōnis?"

Octāviāna tabellam iterum tenēbat, et digitī eius albī erant.

 in quā viā Octāviāna causam pōnit?