"Catō Carthāginem dīvitem vīdit, et timuit," inquit Octāviāna. vōx eius prīmum incerta erat, sed mox certior. Catō lēgātus in Āfricam iērat, quīnquāgintā annīs post Zamam, et ibi urbem novam invēnerat. mūrī refectī erant, et portūs plēnī, et nāvēs mercātōrum ubīque. in mediā urbe portus rotundus erat, et circum eum nāvēs longae stābant.

Bellātor digitōs movēbat et nāvēs numerābat, sed numerī eum mox relīquērunt. "pecūnia!" inquit. "Carthāgō multam pecūniam habēbat. sed cūr Catō pecūniam timēbat? pecūnia nōn pugnat."

Octāviāna rem nōtam in memoriā invēnit. post bellum Poenī Rōmānīs multam pecūniam dēbēbant, et per quīnquāgintā annōs solvere dēbēbant. sed Poenī tōtam pecūniam statim solvere voluērunt, multō ante tempus. senātus Rōmānus pecūniam nōn accēpit. "Catō hoc intellēxit," inquit Octāviāna. "Carthāgō nōn pauper erat, sed nimis dīves. et dīves Carthāgō semper inimīca erat."

vōx paulum tacuit, et Octāviāna exspectābat. "bene," inquit tandem vōx. "hoc paucī sciunt. sed Bellātor rēctē dīxit: pecūnia nōn pugnat. ōlim Carthāgō virum fortissimum habēbat, Hannibalem."

deinde vōx dē Hannibale nārrāvit, et Recentiī audiēbant. post Cannās Hannibal mīlitēs novōs ā Carthāgine petīverat, sed senātus Poenōrum paucōs mīserat. posteā ille ex urbe suā fūgerat, et numquam redierat. "dīcite mihi," inquit vōx. "quid Carthāginem vērē perdidit? pecūnia eius, an hoc: Carthāgō virum fortem suum nōn adiūvit?"

ubi nōmen Hannibalis audīvit, Bellātor caput sustulit, et oculī eius iterum lūcēbant. sorōrem spectāvit. Octāviāna digitōs in manū clausit, et ad vēlum purpureum spectāvit, nōn ad frātrem.

 quid Recentiī vōcī respondent?