Mārcus Fabius Quīntiliānus in Hispāniā nātus est, circā annum 788 AUC (35 CE). posteā Rōmam vēnit, et multōs annōs iuvenēs Rōmānōs docēbat. ab eō iuvenēs bene dīcere discēbant. imperātor Vespasiānus eī pecūniam dedit, quod magister optimus erat.

Quīntiliānus opus magnum dē ōrātōre scrīpsit, in duodecim librīs. in prīmō librō ōrātor puer parvus est; in ultimō librō vir perfectus est. "ōrātor," inquit Quīntiliānus, "vir bonus esse dēbet."

puer parvus verba bona audīre dēbet, et ā prīmīs annīs discere. magister bonus puerōs laudat, et puerī inter sē certant. Quīntiliānus nōn volēbat magistrōs puerōs pulsāre. "puerī," inquit, "sine timōre melius discunt."

ōrātor quīnque rēs facere dēbet. prīmum argūmenta invenit. deinde argūmenta in ōrdine pōnit. tum verba optima ēligit. posteā tōtam ōrātiōnem memoriā tenet. tandem ōrātiōnem magnā vōce dīcit, et manibus signa facit.

Quīntiliānus etiam modum memoriae docet. ōrātor domum magnam in animō videt. prīmam partem ōrātiōnis in ātriō pōnit, aliam in tablīnō, aliam in cubiculō. tum, dum dīcit, per domum in animō ambulat, et omnēs partēs in ōrdine invenit.

ōrātor quoque multōs librōs legere dēbet, et Quīntiliānus librōs optimōs nōminat. "Homērus," inquit, "prīmus poēta est; Vergilius secundus est, sed nōn longē post Homērum. Cicerō ōrātor optimus est. iuvenis quī Cicerōnem amat bene discit."

posteā multī librī Rōmānī periērunt. hominēs opus Quīntiliānī legere volēbant, sed sōlum partēs operis habēbant. nēmō opus tōtum legere poterat. multōs annōs hominēs opus tōtum quaerēbant, sed invenīre nōn poterant.

tum annō 1416 CE vir Ītalus, nōmine Poggius, ad monastērium in montibus Helvētiōrum vēnit. ibi in turrī obscūrā librōs veterēs invēnit. inter eōs erat opus Quīntiliānī tōtum. Poggius gaudēbat, et opus tōtum manū suā dēscrīpsit. nunc nōs quoque opus tōtum legere possumus.