turba lentē discēdēbat. Brūtus et Collātīnus ā portā recessērunt, et Recentiōs invēnērunt: duōs servōs quī manēbant.

Brūtus eōs spectāvit. nōn erat stultus, et statim vīdit. "vōs nōn estis servī," inquit. sed nōmina eōrum nōn quaesīvit. hoc sōlum cūrāvit: in illō cubiculō fuērunt, et rem vīdērunt.

Brūtus in saxō prope viam sēdit. pūgiōnem adhūc tenēbat, et eum spectābat dum loquitur.

"sub rēgibus," inquit, "ūnus vir sōlus lapidem tenēbat. Tarquiniī eum tenuērunt, et aliī ante eōs. et semper idem accidēbat: ubi ūnus vir lapidem tenet, cīvitās ad eum sē inclīnat. hoc ipse vīdī. sub Tarquiniō nēmō lībere loquēbātur; omnēs rēgem laudābant, etiam inimīcī, etiam quī eum timēbant."

"hoc nōn est rēs magica. est sīcut auctōritās virī magnī: ubi ūnus vir tantam vim habet, cēterī ad eum sē vertunt, et cīvitās nōn iam lībera est. lapis hanc vim dat, plūs quam ūllus rēx ferre potest."

Collātīnus, quī adhūc lacrimābat, vix audiēbat. "regnum cecidit," inquit, vōce frāctā. "sed quid prō rēge pōnēmus?"

Brūtus pūgiōnem semel tetigit, et cōgitāvit. "nōn ūnum virum," inquit tandem. "duōs. nōn in tōtam vītam, sed in ūnum annum. uterque alterum spectat; sī alter male agit, alter eum prohibet."

Bellātor, quī tacēre nōn poterat, subitō rogāvit: "sed quis plūs habēbit, sī duo sunt?"

Brūtus eum spectāvit, et paene rīsit. "nēmō," inquit. "uterque idem habēbit. id est cōnsilium. ūnus rēx perīculōsus est; duo virī, quī inter sē spectant, meliōrēs sunt."

ad Collātīnum sē vertit. "audī verbum novum: cōnsulēs. nōn rēx, sed duo cōnsulēs."

Collātīnus lentē caput inclīnāvit. "et lapis? ubi erit lapis?"

Brūtus diū tacuit. deinde: "lapis nūllī virō erit. sī nūllī virō est, omnibus cīvibus est. lapis cīvitātī erit, nōn hominī."

tum Brūtus Recentiōs spectāvit. aliquid ab eīs exspectābat.

 perge.