P. Ovidius Naso, Metamorphoses 10.282–297
This closing page carries the metamorphosis itself, the transformation at the center of the episode, then moves through recognition, an offering of thanks to Venus, and the end of Orpheus's inset song. A new proper name, Paphos, surfaces at the close. Read the Latin for how Ovid renders the central change and the scene that follows.
Tier 1
Pygmaliōn iterum ōs eburneae admovet. manibus pectora temptat. ebur sub manibus molle fīēbat. ebur nōn iam dūrum erat. sub digitīs cēdēbat. sīcut cēra sōle mollis fit et digitīs in multās fōrmās flectitur, sīc ebur molle fīēbat.
Pygmaliōn stupēbat. timidē gaudēbat. timēbat: 'fortasse fallor!' iterum atque iterum manibus statuam temptābat. corpus erat. vēnae sub digitīs movēbantur.
tum vērō Pygmaliōn Venerī grātiās ēgit. tandem ōscula vēra eī dedit. virgō ōscula sēnsit et ērubuit. oculōs timidōs sustulit et simul caelum amantemque vīdit.
Venus ipsa aderat. Pygmaliōn uxōrem dūxit. post novem mēnsēs uxor fīliam peperit. fīliam Paphon vocāvit. īnsula nōmen ab eā habet.
Tier 2
iterum ōs eburneae admovet, manibus quoque pectora temptat; temptātum ebur molle fit et, positō rigōre, sub digitīs subsīdit et cēdit, sīcut cēra Hymettia sōle remollēscit et tractāta pollice in multās faciēs flectitur et ipsō ūsū ūtilis fit.
dum stupet et dubiē gaudet et timet nē fallātur, iterum atque iterum amāns manū sua vōta retractat. corpus erat: temptātae pollice vēnae saliunt.
tum vērō Pygmaliōn plēnissima verba concipit, quibus Venerī grātiās agit, et tandem ōre suō ōra nōn falsa premit; et virgō ōscula data sēnsit et ērubuit, et timidum lūmen ad lūmina attollēns, pariter cum caelō amantem vīdit.
dea coniugiō, quod fēcit, adest, et post novem lūnās plēnās illa Paphon peperit, dē quā īnsula nōmen tenet.
Tier 3
[Pygmaliōn] ōs iterum admovet, manibus quoque pectora temptat; temptātum ebur mollēscit, positōque rigōre subsīdit digitīs cēditque, ut Hymettia cēra sōle remollēscit tractātaque pollice in multās faciēs flectitur ipsōque ūsū fit ūtilis.
dum [Pygmaliōn] stupet et dubiē gaudet fallīque verētur, rūrsus amāns rūrsusque manū sua vōta retractat. corpus erat; vēnae temptātae pollice saliunt.
tum vērō Paphius hērōs plēnissima verba concipit, quibus Venerī grātēs agit, ōraque tandem nōn falsa ōre suō premit; datāque ōscula virgō sēnsit et ērubuit, et timidum lūmen ad lūmina attollēns pariter cum caelō amantem vīdit.
dea coniugiō, quod fēcit, adest, iamque coāctīs lūnāribus cornibus noviēns in plēnum orbem, illa Paphon genuit, dē quā īnsula nōmen tenet.
Tier 4 - Carmen Ipsum
- admovet ōs iterum, manibus quoque pectora temptat;
- temptātum mollēscit ebur, positōque rigōre
- subsīdit digitīs cēditque, ut Hymettia sōle
- cēra remollēscit tractātaque pollice multās
- flectitur in faciēs ipsōque fit ūtilis ūsū.
- dum stupet et dubiē gaudet fallīque verētur,
- rūrsus amāns rūrsusque manū sua vōta retractat.
- corpus erat; saliunt temptātae pollice vēnae.
- tum vērō Paphius plēnissima concipit hērōs
- verba, quibus Venerī grātēs agit, ōraque tandem
- ōre suō nōn falsa premit; dataque ōscula virgō
- sēnsit et ērubuit, timidumque ad lūmina lūmen
- attollēns pariter cum caelō vīdit amantem.
- coniugiō, quod fēcit, adest dea, iamque coāctīs
- cornibus in plēnum noviēns lūnāribus orbem
- illa Paphon genuit, dē quā tenet īnsula nōmen.