P. Ovidius Naso, Metamorphoses 8.695–710
A scene of transformation, followed by a divine offer and the couple's reply, spoken by Philemon, as direct speech set inside Lelex's tale. The god is named here by the cult-title Sāturnius ('son of Saturn').
Tier 1
Baucis et Philemon nōn longē ā summō aberant, sīcut sagitta volāre potest. tum oculōs flexērunt et omnia vīdērunt. omnia in aquā erant; sōla casa eōrum manēbat.
dum mīrantur et fāta vīcīnōrum flent, casa vetus mūtātur. vetus casa nunc templum fit. ubi furcae erant, nunc columnae stant. strāmina aurea fīunt. tēctum aurātum vidētur. forēs caelātae sunt. tellūs marmore tegitur.
tum Iuppiter placidō ōre dīxit: 'dīcite, senex iūste et fēmina virō iūstō digna, quid optētis.'
Philemon cum Baucide pauca locūtus est. tum cōnsilium commūne deīs aperuit: 'poscimus sacerdōtēs esse et templum vestrum servāre. annōs concordēs ēgimus. eadem hōra duōs auferat. nōlō uxōris meae sepulcrum umquam vidēre; uxor mea mē in sepulcrō nōn pōnat.'
Tier 2
tantum aberant ā summō, quantum sagitta semel missa īre potest. tum oculōs flexērunt et cēterōs locōs in palūde mersōs prōspexērunt; sōla tēcta sua manēbant.
dum ea mīrantur et fāta suōrum dēflent, illa vetus casa, parva etiam dominīs duōbus, in templum mūtātur. furcās columnae subeunt, strāmina flāvēscunt, et aurāta tēcta videntur, et forēs caelātae sunt, et tellūs marmore operta est.
tum Sāturnius placidō ōre haec dīxit: 'dīcite, iūste senex et fēmina coniuge iūstō digna, quid optētis.'
cum Baucide pauca locūtus, Philemon iūdicium commūne superīs aperit: 'poscimus sacerdōtēs esse et dēlūbra vestra tuērī, et quoniam concordēs annōs ēgimus, eadem hōra duōs auferat, nec coniugis meae sepulcrum umquam videam, nec ab illā sepeliar.'
Tier 3
tantum aberant summō, quantum semel īre sagitta missa potest: flexēre oculōs et mersa palūde cētera prōspiciunt, tantum sua tēcta manēre.
dumque ea mīrantur, dum dēflent fāta suōrum, illa vetus casa, etiam dominīs duōbus parva, vertitur in templum: furcās subiērunt columnae, strāmina flāvēscunt aurātaque tēcta videntur, [et] caelātae forēs adopertaque marmore tellūs.
tālia tum placidō Sāturnius ōre ēdidit: 'dīcite, iūste senex et fēmina coniuge iūstō digna, quid optētis.' cum Baucide pauca locūtus, iūdicium superīs aperit commūne Philemon: 'esse sacerdōtēs dēlūbraque vestra tuērī poscimus, et quoniam concordēs ēgimus annōs, auferat hōra duōs eadem, nec coniugis umquam busta meae videam, neu sim tumulandus ab illā.'
Tier 4 - Carmen Ipsum
- tantum aberant summō, quantum semel īre sagitta
- missa potest: flēxēre oculōs et mersā palūde
- cētera prōspiciunt, tantum sua tēcta manēre,
- dumque ea mīrantur, dum dēflent fāta suōrum,
- illa vetus dominīs etiam casa parva duōbus
- vertitur in templum: furcās subiēre columnae,
- strāmina flāvēscunt aurātaque tēcta videntur
- caelātaeque forēs adopertaque marmore tellūs.
- tālia tum placidō Sāturnius ēdidit ōre:
- 'dīcite, iūste senex et fēmina coniuge iūstō
- digna, quid optētis.' cum Baucide pauca locūtus
- iūdicium superīs aperit commūne Philemon:
- 'esse sacerdōtēs dēlūbraque vestra tuērī
- poscimus, et quoniam concordēs ēgimus annōs,
- auferat hōra duōs eadem, nec coniugis umquam
- busta meae videam, neu sim tumulandus ab illā.'
