P. Vergilius Maro, Aeneid 11.557-596
Diana continues her speech to Opis. Metabus hurls the spear bearing his infant daughter across the flooded river and dedicates her to Diana; thereafter he raises Camilla in the wilderness on the milk of a wild mare, arming her from infancy. Now that she has joined the war against the Teucri, Diana sends Opis with an avenging arrow to punish whoever wounds her.
Tier 1
[Diana loquitur, continuātiō:]
I. VŌTUM ET IACTUS
'bona dea, audī mē. ego pater sum. fīliam meam tibi dō. fīlia tua est. eam prōtege.'
haec dīxit Metabus. tum brachium redūxit et tēlum mīsit. īnfāns in tēlō erat. tēlum trāns flūmen volāvit. undae sonuēre. īnfēlīx Camilla in tēlō strīdente trāns flūmen rapidum fūgit.
II. CAMILLA TRĀNS FLŪMEN
multī hostēs iam prope erant. Metabus sē in flūmen dedit et nātāvit. ad alteram rīpam vēnit. tēlum cum virgine ē terrā trāxit. id dōnum Diānae erat.
nūlla urbs eum accēpit. nēmō eī tēctum dedit. nēmō eum intrā mūrōs recēpit. neque ipse in urbem venīre voluit, homō ferus erat. inter montēs sōlōs cum pāstōribus vītam ēgit.
III. PUERITIA IN SILVĪS
hīc fīliam in silvīs aluit. equa fera eī lac dabat.
cum īnfāns prīmīs pedibus stāre coepit, Metabus statim eam armāvit. tēlum acūtum in manūs parvās dedit. tēla parva et arcum ex umerō parvae suspendit. aliae puellae ōrnāmenta aurea et vestem longam gerēbant. Camilla nōn ita erat: pellis tigridis ā capite per dorsum pendēbat.
iam tum tēla puerīlia manū tenerā mīsit. lapidem fundā [sling] circum caput ēgit. avēs dēiēcit.
IV. VIRGŌ ET DIĀNA
aliae virginēs nūbēbant. multae mātrēs per oppida eam prō fīliīs suīs volēbant. sed Camilla nōn ita erat. sōlā Diānā contenta erat. tēla et virginitātem semper amābat.
sed Camilla ad bellum īvit. contrā Teucrōs pūgnāre voluit. nunc nōn est ūna comitum meārum. hoc mē valdē dolet.
V. MISSIŌ OPIS
sed fāta acerba eam urgent. age, nympha. dēscende dē caelō. ad fīnēs Latīnōs ī. ibī pūgna malō ōmine committitur.
hanc sagittam cape. est sagitta ultiōnis. sī quis corpus sacrum Camillae vulnerāverit, sīve Trōiānus sīve Italus, is mihi sanguine poenās dabit. posteā ego ipsa corpus et arma eius integra in nūbe feram et in patriā sepeliam.'
dīxit. Opis dē caelō dēscendit. levis per aurās volāvit. ventus magnus et niger eam circumdabat. sonus per caelum sonuit.
Tier 2
'bona dea, custōs nemorum, Lātōnia virgō, tibi hanc īnfantem ipse pater ancillam voveō; haec, tua prīma tēla tenēns, per aurās supplex hostem fugit. accipe, ōrō, dīva, tuam [ancillam], quae nunc ad caelum incertum committitur.'
dīxit, et brachiō reductō hastam immittit: sonuēre undae; īnfēlīx Camilla rapidum super amnem in iaculō strīdente fūgit. at Metabus, magnā catervā iam propius urgente, dat sēsē fluviō, atque hastam cum virgine, dōnum Diānae, victor ē terrā vellit.
nōn ūllae urbēs illum tēctīs moenibusque accēpēre (neque ipse feritāte manūs dedisset), et ille aevum in montibus sōlīs pāstōrum exēgit. hīc nātam in silvīs equae mammīs et lacte ferīnō nutrībat, ūbera tenerīs labrīs eī praebēns.
cum īnfāns prīmīs pedibus stāre coepit, Metabus palmās iaculō acūtō armāvit spiculaque et arcum ex umerō parvae suspendit. prō ōrnāmentīs aureīs, prō veste longā, pellis tigridis per dorsum ā vertice pendet. tēla puerīlia manū iam tum tenerā torsit et fundam circum caput ēgit gruem aut olōrem album dēiēcit.
multae mātrēs illam frūstrā per oppida Etrūsca nūrum optāvēre; Camilla sōlā Diānā contenta amōrem aeternum tēlōrum et virginitātis pūra colit. utinam numquam ad bellum tracta fuisset, cōnāta pūgnāre contrā Teucrōs: cara mihi foret et nunc ūna comitum meārum esset.
vērum age, quandōquidem fātīs acerbīs urgētur, nympha, dēscende ē caelō fīnēsque Latīnōs invīse, ubi pūgna malō ōmine committitur. haec cape et sagittam ultiōnis ē pharetrā dēprōme: hāc sagittā, quīcumque sacrum corpus vulnerāverit, Trōs Italusque, mihi pariter sanguine poenās det. post ego corpus et arma miserandae integra nūbe cavā feram tumulōque patriaeque repōnam.'
dīxit; at illa levis per aurās caelī dēscendēns corpus nigrō turbine circumdata insonuit.
Tier 3
'alma Lātōnia virgō, nemorum cultrīx, tibi hanc [īnfantem] ipse pater famulam voveō; [haec,] tua prīma tēla tenēns, per aurās supplex hostem fugit. accipe, testor, dīva, tuam [famulam], quae nunc dubiīs committitur aurīs.'
dīxit, et adductō lacertō contortum hastīle immittit: sonuēre undae; īnfēlīx Camilla rapidum super amnem in iaculō strīdente fūgit. at Metabus, magnā catervā iam propius urgente, dat sēsē fluviō, atque hastam cum virgine, dōnum Triviae, dē grāmineō caespite victor vellit.
nōn ūllae urbēs illum tēctīs [nec] moenibus accēpēre (neque ipse manūs feritāte dedisset), [et ille] aevum pāstōrum et sōlīs montibus exēgit. hīc nātam in dūmīs interque horrentia lūstra armentālis equae mammīs et lacte ferīnō nutrībat, tenerīs labrīs ūbera immulgēns.
utque īnfāns pedum prīmīs vestīgia plantīs īnstiterat, [Metabus] palmās iaculō acūtō armāvit spiculaque et arcum ex umerō parvae suspendit. prō crīnālī aurō, prō longae tegmine pallae, tigridis exuviae per dorsum ā vertice pendent. tēla puerīlia manū iam tum tenerā torsit et fundam teretī habenā circum caput ēgit Strȳmoniamque gruem aut album olōrem dēiēcit.
multae mātrēs illam frūstrā per Tyrrhēna oppida nūrum optāvēre; [Camilla] sōlā Diānā contenta aeternum amōrem tēlōrum et virginitātis intemerata colit. vellem haud correpta fuisset mīlitiā tālī, [Camillam] cōnāta lacessere Teucrōs: cara mihi foret et nunc ūna comitum meārum [esset].
vērum age, quandōquidem fātīs acerbīs urgētur, nympha, lābere polō fīnēsque Latīnōs invīse, trīstis ubi pūgna īnfaustō ōmine committitur. haec cape et ultrīcem sagittam pharetrā dēprōme: hāc [sagittā], quīcumque sacrum corpus vulnere violārit, Trōs Italusque, mihi pariter sanguine poenās det. post ego corpus [et] arma miserandae īnspoliāta nūbe cavā feram tumulō patriaeque repōnam.'
dīxit; at illa levis per aurās caelī dēlāpsa corpus nigrō turbine circumdata insonuit.
Tier 4 - Carmen Ipsum
- 'alma, tibi hanc, nemorum cultrīx, Lātōnia virgō,
- ipse pater famulam voveō; tua prīma per aurās
- tēla tenēns supplex hostem fugit. accipe, testor,
- dīva tuam, quae nunc dubiīs committitur aurīs.'
- dīxit, et adductō contortum hastīle lacertō
- immittit: sonuēre undae, rapidum super amnem
- īnfēlīx fūgit in iaculō strīdente Camilla.
- at Metabus magnā propius iam urgente catervā
- dat sēsē fluviō, atque hastam cum virgine victor
- grāmineō, dōnum Triviae, dē caespite vellit.
- nōn illum tēctīs ūllae, nōn moenibus urbēs
- accēpēre (neque ipse manūs feritāte dedisset),
- pāstōrum et sōlīs exēgit montibus aevum.
- hīc nātam in dūmīs interque horrentia lūstra
- armentālis equae mammīs et lacte ferīnō
- nutrībat tenerīs immulgēns ūbera labrīs.
- utque pedum prīmīs īnfāns vestīgia plantīs
- īnstiterat, iaculō palmās armāvit acūtō
- spiculaque ex umerō parvae suspendit et arcum.
- prō crīnālī aurō, prō longae tegmine pallae
- tigridis exuviae per dorsum ā vertice pendent.
- tēla manū iam tum tenerā puerīlia torsit
- et fundam teretī circum caput ēgit habenā
- Strȳmoniamque gruem aut album dēiēcit olōrem.
- multae illam frūstrā Tyrrhēna per oppida mātrēs
- optāvēre nūrum; sōlā contenta Diānā
- aeternum tēlōrum et virginitātis amōrem
- intemerata colit. vellem haud correpta fuisset
- mīlitiā tālī cōnāta lacessere Teucrōs:
- cara mihi comitumque foret nunc ūna meārum.
- vērum age, quandōquidem fātīs urgētur acerbīs,
- lābere, nympha, polō fīnēsque invīse Latīnōs,
- trīstis ubi īnfaustō committitur ōmine pūgna.
- haec cape et ultrīcem pharetrā dēprōme sagittam:
- hāc, quīcumque sacrum violārit vulnere corpus,
- Trōs Italusque, mihi pariter det sanguine poenās.
- post ego nūbe cavā miserandae corpus et arma
- īnspoliāta feram tumulō patriaeque repōnam.'
- dīxit, at illa levis caelī dēlāpsa per aurās
- insonuit nigrō circumdata turbine corpus.
Tier 4 - Carmen Ipsum (AP Core Vocabulary)
- ‘alma, tibi hanc, nemorum cultrīx, Lātōnia virgō,
- ipse pater famulam voveō; tua prīma per aurās
- tēla tenēns supplex hostem fugit. accipe, testor,
- dīva tuam, quae nunc dubiīs committitur aurīs.’
- dīxit, et adductō contortum hastīle lacertō
- immittit: sonuēre undae, rapidum super amnem
- īnfēlīx fūgit in iaculō strīdente Camilla.
- at Metabus magnā propius iam urgente catervā
- dat sēsē fluviō, atque hastam cum virgine victor
- grāmineō, dōnum Triviae, dē caespite vellit.
- nōn illum tēctīs ūllae, nōn moenibus urbēs
- accēpēre (neque ipse manūs feritāte dedisset),
- pāstōrum et sōlīs exēgit montibus aevum.
- hīc nātam in dūmīs interque horrentia lūstra
- armentālis equae mammīs et lacte ferīnō
- nutrībat tenerīs immulgēns ūbera labrīs.
- utque pedum prīmīs īnfāns vestīgia plantīs
- īnstiterat, iaculō palmās armāvit acūtō
- spiculaque ex umerō parvae suspendit et arcum.
- prō crīnālī aurō, prō longae tegmine pallae
- tigridis exuviae per dorsum ā vertice pendent.
- tēla manū iam tum tenerā puerīlia torsit
- et fundam teretī circum caput ēgit habenā
- Strȳmoniamque gruem aut album dēiēcit olōrem.
- multae illam frūstrā Tyrrhēna per oppida mātrēs
- optāvēre nūrum; sōlā contenta Diānā
- aeternum tēlōrum et virginitātis amōrem
- intemerata colit. vellem haud correpta fuisset
- mīlitiā tālī cōnāta lacessere Teucrōs:
- cara mihi comitumque foret nunc ūna meārum.
- vērum age, quandōquidem fātīs urgētur acerbīs,
- lābere, nympha, polō fīnēsque invīse Latīnōs,
- trīstis ubi īnfaustō ōmine committitur pūgna.
- haec cape et ultrīcem pharetrā dēprōme sagittam:
- hāc, quīcumque sacrum violārit vulnere corpus,
- Trōs Italusque, mihi pariter det sanguine poenās.
- post ego nūbe cavā miserandae corpus et arma
- īnspoliāta feram tumulō patriaeque repōnam.’
- dīxit, at illa levis caelī dēlāpsa per aurās
- insonuit nigrō circumdata turbine corpus.
