Gāius Octāvius ex Velitrīs, parvō oppidō prope Rōmam, vēnit. pater eius prīmus ex familiā senātor fuerat, sed mox periit. māter eius, Ātia, fīlia sorōris Caesaris erat. itaque Caesar puerum bene nōverat. annō 709 AUC (45 BCE) Octāvius, iuvenis aeger sed callidus, cum Caesare in Hispāniā erat.

ubi Caesar periit, Octāvius Apollōniae, trāns mare Hadriāticum, erat. ibi nūntium accēpit: Caesar eum in testāmentō fīlium et hērēdem fēcerat. māter eius timēbat et dīxit: "nōlī Rōmam īre!" sed Octāvius Rōmam iit et nōmen novum, Gāius Jūlius Caesar, accēpit. veterānī Caesaris ad eum vēnērunt, et mox Octāviānus exercitum suum habēbat. annō 711 AUC (43 BCE), iuvenis ūndēvīgintī annōs habēns, cōnsul fuit. eōdem annō cum Antōniō et Lepidō triumvir fuit.

post Philippōs Octāviānus in Ītaliam rediit. ibi veterānīs agrōs dare dēbēbat, et agrōs ab Italīs cēpit. multī Italī eum ōderant. Fulvia, uxor Antōniī, et Lūcius, frāter eius, contrā Octāviānum bellum gessērunt, sed Octāviānus eōs apud Perusiam vīcit. tum sorōrem suam, Octāviam, Antōniō in mātrimōnium dedit.

Octāviānus ipse nōn magnus dux erat, sed bonōs amīcōs habēbat. Marcus Agrippa eius classēs et exercitūs dūcēbat; Gāius Maecēnās eius cōnsilia et negōtia Rōmae cūrābat. annō 718 AUC (36 BCE) Agrippa classem Sextī Pompēiī vīcit. annō 723 AUC (31 BCE) apud Actium Octāviānus et Agrippa Antōnium et Cleopātram vīcērunt, et annō proximō Octāviānus Aegyptum cēpit.

nunc Octāviānus sōlus orbem Rōmānum tenēbat. annō 727 AUC (27 BCE) senātus eī nōmen novum dedit: "Augustus." ipse sē nōn rēgem, nōn dictātōrem, sed "prīncipem" vocābat, id est prīmum cīvem. post tot bella cīvīlia, Rōmānī pācem habēbant. sed erat haec rēs pūblica vēra, an regnum novum?