Iohannēs Saresberiēnsis, Policraticus 5.8.1–2
John of Salisbury, writing in the twelfth century, holds up the emperor Trajan as the ideal ruler in his Policraticus, a treatise on the duties of princes and courtiers. This passage gathers together the qualities (military, civic, and personal) that earned Trajan a place of honor in the Roman senate's traditional acclamation of new emperors.
Tier 1
Trāiānus erat fortis et cīvīlis. itaque fīnēs Rōmānī imperiī longē lātēque amplificāvit. post Augustum enim Rōmānī imperium magis dēfenderant quam auxerant. Trāiānus tamen nōn sōlum bellō, sed etiam moderātiōne clārus erat.
Rōmae et in prōvinciīs cum omnibus aequāliter vīvēbat. amīcōs saepe vīsitābat: et aegrōs et laetōs in diēbus fēstīs. Trāiānus saepe cum amīcīs cēnābat. amīcī quoque cum Trāiānō cēnābant. eōrum vehiculīs et vestibus sine differentiā ūtēbātur. omnibus pecūniam dabat, et pūblicē et prīvātim. cīvitātibus immūnitātēs dabat. prōvinciīs tribūta minuēbat. nūllī gravis erat; omnibus cārus erat.
usque ad nostram aetatem in senātū novīs prīncipibus ita acclāmant: "fēlīcior Augustō, melior sīs Trāiānō!" tanta enim erat opīniō dē bonitāte Trāiānī ut omnēs eum semper laudent. nunc quoque amīcī prīncipum, cum prīncipēs laudant, Trāiānum tamquam exemplum optimum nōmināre solent.
Tier 2
tantam fortitūdinem et cīvīlitātem habuit Trāiānus ut fīnēs Rōmānī imperiī longē lātēque amplificāret. post Augustum enim imperium saepius dēfēnsum erat quam nōbiliter auctum. glōriam tamen mīlitārem moderātiōne suā superāvit.
Rōmae et per prōvinciās omnibus sē aequālem praebuit. amīcōs salūtandī causā frequenter vīsitābat, sīve aegrōs sīve laetōs diēbus fēstīs. cum eīsdem amīcīs convīvia habēbat, modo apud sē, modo apud illōs, sine ūllā differentiā. eōrum vehiculīs et vestibus pariter ūtēbātur. omnēs pūblicē et prīvātim dīvitēs faciēbat. cīvitātibus immūnitātēs largiēbātur. prōvinciīs tribūta relaxābat.
nūllī gravis erat, omnibus cārus, adeō ut usque ad nostram aetatem in senātū novīs prīncipibus ita acclāmētur: "fēlīcior Augustō, melior sīs Trāiānō!" sīc itaque memoria eius servāta est, et opīniō bonitātis eius tantum valuit ut, cum amīcī prīncipem laudent vel adulentur, exemplum magnificum praebeat.
Tier 3
[Trāiānus] tantae fortitūdinis et cīvīlitātis fuit ut fīnēs Rōmānī imperiī, [imperium] quod post Augustum magis dēfēnsum fuerat quam nōbiliter ampliātum, longē lātēque diffunderet. glōriam tamen mīlitārem moderātiōne superāvit, Rōmae et per prōvinciās omnibus sē aequālem exhibēns, amīcōs salūtandī causā frequentāns, vel aegrōtantēs vel [eōs] fēstīs diēbus, cum eīsdem indiscrēta vicissim habēns convīvia, vehiculīs eōrum et vestibus indifferenter ūtēns, pūblicē et prīvātim dītāns omnēs, immūnitātēs cīvitātibus largiēns, relaxāns tribūta prōvinciīs, nūllī gravis, [sed] cārus omnibus, adeō ut usque ad nostram aetatem in senātū nōn aliter prīncipibus acclāmētur: “fēlīcior Augustō, melior sīs Trāiānō!” sīc itaque memoriae eius dēlātum est, et opīniō bonitātis eius in tantum praevaluit ut amīcīs laudantibus vel assentantibus occāsiōnem magnificentissimī praestet exemplī.
Tier 4 - Liber Ipse
tantae fortitūdinis et cīvīlitātis fuit, ut Rōmānī imperiī fīnēs, quod post Augustum dēfēnsum magis fuerat, quam nōbiliter ampliātum, longē lātēque diffunderet. glōriam tamen mīlitārem moderātiōne superāvit, Rōmae et per prōvinciās omnibus sē aequālem exhibēns, amīcōs salūtandī causā frequentāns, vel aegrōtantēs vel fēstīs diēbus, cum eīsdem indiscrēta vicissim habēns convīvia, vehiculīs eōrum et vestibus indifferenter ūtēns, pūblicē et prīvātim dītāns omnēs, immūnitātēs cīvitātibus largiēns, relaxāns tribūta prōvinciīs, nūllī gravis, cārus omnibus, adeō ut usque ad nostram aetatem in senātū nōn aliter prīncipibus acclāmētur: “fēlīcior Augustō, melior sīs Trāiānō!” sīc itaque memoriae eius dēlātum est, et opīniō bonitātis eius in tantum praevaluit, ut amīcīs laudantibus vel assentantibus occāsiōnem magnificentissimī praestet exemplī.
Tier 4 - Liber Ipse (AP Core Vocabulary)