P. Cornelius Tacitus, Agricola 24
The chapter covers Agricola's fifth year of campaigns (81 CE), on the coast of Britain that faces Hibernia (Ireland), and his thoughts about the island.
Tier 1
quīntō annō Agricola prīmum nāve trānsiit. ibi gentēs novae erant; anteā nēmō eās cognōvit. Agricola eās multīs proeliīs vīcit.
ūna pars Britanniae Hiberniam spectat. Agricola ibi mīlitēs posuit. nōn timēbat, sed spērābat: "Hiberniam capere possum." Hibernia enim inter Britanniam et Hispāniam est, et prope Galliam. itaque Hibernia multās partēs imperiī Rōmānī coniungere poterat.
Britannia maior est quam Hibernia; īnsulae autem nostrī maris minōrēs sunt. terra et caelum et hominēs nōn multum ā Britanniā differunt; fortasse Hibernia etiam melior est. mercātōrēs portūs Hiberniae bene nōvērunt.
Hibernī ūnum ex rēgibus suīs expulērunt. Agricola eum recēpit. eum quasi amīcum tenēbat, sed occāsiōnem exspectābat.
ego saepe Agricolam audīvī. dīcēbat: "ūna legiō et pauca auxilia Hiberniam vincere possunt. hoc etiam contrā Britanniam ūtile erit. sī arma Rōmāna ubīque sunt, Britannī lībertātem nōn iam vident."
Tier 2
quīntō expedītiōnum annō Agricola prīmum nāve trānsiit, et gentēs ad id tempus ignōtās crēbrīs et prōsperīs proeliīs vīcit.
deinde partem Britanniae quae Hiberniam spectat cōpiīs īnstrūxit, magis spē quam timōre. nam Hibernia inter Britanniam et Hispāniam sita est, et ad Gallicum quoque mare opportūna. itaque validissimās imperiī partēs coniungere poterat, magnō cum ūsū omnium.
Hibernia minor est quam Britannia, sed īnsulās nostrī maris superat. solum et caelum et ingenia mōrēsque hominum nōn multum ā Britanniā differunt, et sī differunt, in melius. aditūs et portūs per mercātōrēs nōtī sunt.
Agricola ūnum ex rēgulīs Hiberniae, quem sēditiō domestica expulerat, recēperat. eum speciē amīcitiae tenēbat, sed occāsiōnem exspectābat.
ego ex eō saepe audīvī: "ūnā legiōne et paucīs auxiliīs Hiberniam vincere et tenēre possumus. hoc etiam contrā Britanniam prōderit: sī arma Rōmāna ubīque sunt, lībertās quasi ē cōnspectū Britannōrum tollitur."
Tier 3
quīntō expedītiōnum annō, [Agricola] nāve prīmum trānsgressus, gentēs ad id tempus ignōtās crēbrīs simul ac prōsperīs proeliīs domuit;
eamque partem Britanniae quae Hiberniam aspicit cōpiīs īnstrūxit, in spem magis quam ob formīdinem,
sī quidem Hibernia, mediō inter Britanniam atque Hispāniam sita et Gallicō quoque marī opportūna, valentissimam imperiī partem magnīs in vicem ūsibus miscuerit.
spatium eius, sī Britanniae compārētur, angustius [est], [sed] nostrī maris īnsulās superat.
solum caelumque et ingenia cultūsque hominum haud multum ā Britanniā differunt, in melius [differunt]; aditūs portūsque per commercia et negōtiātōrēs cognitī [sunt].
Agricola ūnum ex rēgulīs gentis, sēditiōne domesticā expulsum, excēperat, ac speciē amīcitiae in occāsiōnem retinēbat.
saepe ex eō audīvī Hiberniam legiōne ūnā et modicīs auxiliīs dēbellārī obtinērīque posse;
idque etiam adversus Britanniam prōfutūrum [esse], sī Rōmāna arma ubīque [essent] et lībertās velut ē cōnspectū tollerētur.
Liber Ipse
quīntō expedītiōnum annō nāve prīmum trānsgressus ignōtās ad id tempus gentēs crēbrīs simul ac prōsperīs proeliīs domuit; eamque partem Britanniae quae Hiberniam aspicit cōpiīs īnstrūxit, in spem magis quam ob formīdinem, sī quidem Hibernia mediō inter Britanniam atque Hispāniam sita et Gallicō quoque marī opportūna valentissimam imperiī partem magnīs in vicem ūsibus miscuerit. spatium eius, sī Britanniae compārētur, angustius, nostrī maris īnsulās superat. solum caelumque et ingenia cultūsque hominum haud multum ā Britanniā differunt, in melius aditūs portūsque, per commercia et negōtiātōrēs cognitī. Agricola expulsum sēditiōne domesticā ūnum ex rēgulīs gentis excēperat ac speciē amīcitiae in occāsiōnem retinēbat. saepe ex eō audīvī legiōne ūnā et modicīs auxiliīs dēbellārī obtinērīque Hiberniam posse; idque etiam adversus Britanniam prōfutūrum, sī Rōmāna ubīque arma et velut ē cōnspectū lībertās tollerētur.
Latin text: Cynthia Damon (ed.), Tacitus: Agricola, Dickinson College Commentaries, 2016, CC BY-SA 3.0. Tiers 1, 2 and 3 are adapted from it and shared under the same license.