P. Cornelius Tacitus, Agricola 22
The chapter turns to Agricola's third year of campaigns (79 CE), in the north as far as the estuary of the Tay, and closes with a sketch of Agricola as a commander.
Tier 1
tertiō annō Agricola novās gentēs invēnit. Rōmānī agrōs hostium vāstāvērunt usque ad Taum. Taus est aestuārium.
hostēs valdē timēbant. saevae tempestātēs exercitum vexābant, sed hostēs tamen nōn oppugnābant. itaque Rōmānī etiam castella posuērunt.
hominēs perītī dīcēbant: "nūllus alius dux loca tam bene ēlēgit." hostēs nūllum castellum Agricolae cēpērunt. Rōmānī nūllum castellum relīquērunt. in castellīs enim cibus ūnīus annī erat.
itaque hiems sine timōre erat. mīlitēs saepe ē castellīs exībant et pugnābant. hostēs nihil faciēbant, et spem nōn iam habēbant. anteā hostēs aestāte damna accipiēbant, sed hieme Rōmānōs vincēbant. nunc Rōmānī eōs et aestāte et hieme pellēbant.
Agricola glōriam aliōrum numquam rapuit. sī centuriō aut praefectus bene pugnābat, Agricola eum vērē laudābat. quīdam dīcēbant: "Agricola nimis acerbus est, ubi īrātus est." bonīs enim cōmis erat, sed malīs iniūcundus.
post īram tamen nihil in animō eius manēbat. itaque nēmō silentium eius timēbat. Agricola dīcēbat: "melius est offendere quam ōdisse."
Tier 2
tertius annus expedītiōnum novās gentēs aperuit: nam Rōmānī nātiōnēs usque ad Taum (aestuārium est) vāstāvērunt. hostēs hōc terrōre territī exercitum oppugnāre nōn audēbant, quamquam saevae tempestātēs eum vexābant. itaque Rōmānīs etiam spatium erat castella pōnere.
perītī virī dīcēbant: "nūllus alius dux loca opportūna sapientius ēlēgit." nūllum castellum ab Agricolā positum aut vī hostium captum est aut per pactiōnem relictum. nam castella cōpiīs ūnīus annī firmābantur, et ita longās obsidiōnēs sustinēre poterant.
itaque hiems ibi sine timōre erat. mīlitēs saepe ē castellīs ērumpēbant, et quodque castellum sē ipsum dēfendēbat. hostēs nihil efficiēbant et dēspērābant. anteā enim damna aestātis hieme compēnsāre solēbant; nunc et aestāte et hieme pellēbantur.
nec Agricola umquam rēs ab aliīs gestās avidē sibi rapuit: quisque, sīve centuriō sīve praefectus erat, Agricolam vērum testem factī suī habēbat. quīdam dīcēbant: "in convīciīs nimis acerbus est." nam ut bonīs cōmis erat, ita malīs iniūcundus.
post īram tamen nihil in animō eius manēbat; itaque nēmō silentium eius timēbat. putābat enim: "honestius est offendere quam ōdisse."
Tier 3
tertius expedītiōnum annus novās gentēs aperuit, nātiōnibus usque ad Taum (aestuāriō nōmen est) vastātīs.
quā formīdine territī, hostēs exercitum, quamquam saevīs tempestātibus cōnflīctātum, lacessere nōn ausī [sunt];
pōnendīsque īnsuper castellīs spatium fuit.
perītī adnotābant nōn alium ducem opportūnitātēs locōrum sapientius lēgisse.
nūllum castellum ab Agricolā positum aut vī hostium expugnātum [est] aut pactiōne ac fugā dēsertum [est];
nam [castella] adversus morās obsidiōnis annuīs cōpiīs firmābantur.
ita intrepida ibi hiems [erat], crēbrae ēruptiōnēs [erant], et sibi quisque praesidiō [erat],
hostibus inritīs eōque dēspērantibus, quia, solitī plērumque damna aestātis hībernīs ēventibus pēnsāre, tum aestāte atque hieme iuxtā pellēbantur.
nec Agricola umquam avidus gesta per aliōs intercēpit: seu centuriō seu praefectus [erat], incorruptum [eum] factī testem habēbat.
apud quōsdam acerbior in convīciīs nārrābātur: ut erat cōmis bonīs, ita adversus malōs iniūcundus [erat].
cēterum ex īrācundiā nihil sēcrētum supererat, ut silentium eius nōn timērēs: honestius putābat offendere quam ōdisse.
Liber Ipse
tertius expedītiōnum annus novās gentēs aperuit, vastātīs usque ad Taum (aestuāriō nōmen est) nātiōnibus. quā formīdine territī hostēs quamquam cōnflīctātum saevīs tempestātibus exercitum lacessere nōn ausī; pōnendīsque īnsuper castellīs spatium fuit. adnotābant perītī nōn alium ducem opportūnitātēs locōrum sapientius lēgisse. nūllum ab Agricolā positum castellum aut vī hostium expugnātum aut pactiōne ac fugā dēsertum; nam adversus morās obsidiōnis annuīs cōpiīs firmābantur. ita intrepida ibi hiems, crēbrae ēruptiōnēs et sibi quisque praesidiō, inritīs hostibus eōque dēspērantibus, quia solitī plērumque damna aestātis hībernīs ēventibus pēnsāre tum aestāte atque hieme iuxtā pellēbantur. nec Agricola umquam per aliōs gesta avidus intercēpit: seu centuriō seu praefectus incorruptum factī testem habēbat. apud quōsdam acerbior in convīciīs nārrābātur: ut erat cōmis bonīs, ita adversus malōs iniūcundus. cēterum ex īrācundiā nihil supererat sēcrētum, ut silentium eius nōn timērēs: honestius putābat offendere quam ōdisse.
Latin text: Cynthia Damon (ed.), Tacitus: Agricola, Dickinson College Commentaries, 2016, CC BY-SA 3.0. Tiers 1, 2 and 3 are adapted from it and shared under the same license.