P. Cornelius Tacitus, Agricola 21
The chapter covers Agricola's second winter in Britain (78-79 CE), given over to towns, schooling and Roman ways among the Britons.
Tier 1
deinde hiems vēnit, et Agricola bona cōnsilia cēpit. Britannī in multīs locīs dispersī habitābant. rudēs erant, et ideō bella amābant. Agricola cōgitābat: "Britannī voluptātēs habēbunt. tum pācem et ōtium amābunt."
itaque Britannīs dīcēbat: "templa, fora, domōs aedificāte!" et pecūniam pūblicam dabat. Britannōs prōmptōs laudābat, Britannōs lentōs castīgābat. nēmō eōs cōgēbat; ipsī honōrem volēbant, et inter sē certābant.
Agricola etiam fīliōs prīncipum artēs līberālēs docēbat, et dīcēbat: "vōs ingeniōsiōrēs estis quam Gallī." anteā Britannī linguam Rōmānam nōlēbant; nunc bene dīcere volēbant.
deinde vestis Rōmāna in honōre erat, et multī togam gerēbant. paulātim Britannī vitia Rōmāna amābant: porticūs, balnea, convīvia pulchra. Britannī imperītī hoc "hūmānitātem" vocābant; sed pars servitūtis erat.
Tier 2
sequēns hiems cōnsiliīs salūberrimīs cōnsūmpta est. hominēs enim in Britanniā dispersī et rudēs erant, et ideō facile ad bella veniēbant. Agricola autem, quī eōs per voluptātēs ad quiētem et ōtium dūcere volēbat, cōnsilium cēpit.
itaque prīvātim eōs hortābātur: "templa, fora, domōs aedificāte!" et pūblicē pecūniā adiuvābat. eōs quī prōmptī erant laudābat, eōs quī segnēs erant castīgābat. ita Britannī prō honōre inter sē certābant, nōn quia cōgēbantur.
iam vērō fīliōs prīncipum artibus līberālibus ērudiēbat, et dīcēbat: "ingenia Britannōrum meliōra sunt quam studia Gallōrum." itaque quī modo linguam Rōmānam nōlēbant, nunc ēloquentiam cupiēbant.
inde etiam habitus noster in honōre erat, et toga frequēns. paulātim ad vitia dulcia dēscendērunt: porticūs, balnea, convīvia ēlegantia. idque imperītī "hūmānitātem" vocābant, sed pars servitūtis erat.
Tier 3
sequēns hiems salūberrimīs cōnsiliīs absūmpta [est].
namque, ut hominēs dispersī ac rudēs eōque in bella facilēs per voluptātēs quiētī et ōtiō adsuēscerent, [Agricola] prīvātim hortārī, pūblicē adiuvāre, ut templa, fora, domōs extruerent,
laudandō prōmptōs, castīgandō segnēs: ita honor et aemulātiō prō necessitāte erat.
iam vērō prīncipum fīliōs līberālibus artibus ērudīre, et ingenia Britannōrum studiīs Gallōrum anteferre, ut [eī] quī modo linguam Rōmānam abnuēbant ēloquentiam concupīscerent.
inde etiam habitūs nostrī honor [esse coepit] et frequēns toga [adspiciēbātur];
paulātimque ad dēlēnīmenta vitiōrum discessum [est], [ad] porticūs et balinea et convīviōrum ēlegantiam.
idque apud imperītōs hūmānitās vocābātur, cum pars servitūtis esset.
Liber Ipse
sequēns hiems salūberrimīs cōnsiliīs absūmpta. namque ut hominēs dispersī ac rudēs eōque in bella facilēs quiētī et ōtiō per voluptātēs adsuēscerent, hortārī prīvātim, adiuvāre pūblicē, ut templa fora domōs extruerent, laudandō prōmptōs, castīgandō segnēs: ita honor et aemulātiō prō necessitāte erat. iam vērō prīncipum fīliōs līberālibus artibus ērudīre, et ingenia Britannōrum studiīs Gallōrum anteferre, ut quī modo linguam Rōmānam abnuēbant, ēloquentiam concupīscerent. inde etiam habitūs nostrī honor et frequēns toga; paulātimque discessum ad dēlēnīmenta vitiōrum, porticūs et balinea et convīviōrum ēlegantiam. idque apud imperītōs hūmānitās vocābātur, cum pars servitūtis esset.
Latin text: Cynthia Damon (ed.), Tacitus: Agricola, Dickinson College Commentaries, 2016, CC BY-SA 3.0. Tiers 1, 2 and 3 are adapted from it and shared under the same license.