P. Cornelius Tacitus, Agricola 15
With the governor away on Mona, the Britons of the province talk among themselves, and the chapter gives their complaints against Roman rule in their own voice. Their argument looks back to Julius Caesar and to the German victory over Rome in 9 CE (the Teutoburg Forest).
Tier 1
lēgātus Rōmānus aberat. itaque Britannī nōn timēbant. dē malīs servitūtis inter sē disputābant, et iniūriās Rōmānōrum nārrābant, et īra eōrum crēscēbat. Britannī dīcēbant:
"nōs patientēs sumus, sed hoc nōbīs nihil prōdest; Rōmānī enim semper plūs imperant. ōlim ūnum rēgem habēbāmus; nunc duōs dominōs habēmus. ūnus, lēgātus, corpora nostra vexat; alter, prōcūrātor, pecūniam nostram rapit. sī lēgātus et prōcūrātor inter sē pugnant, nōbīs malum est. sī amīcī sunt, nōbīs quoque malum est. mīlitēs lēgātī et servī prōcūrātōris nōbīs vim faciunt et nōs dērīdent."
"Rōmānī omnia volunt et omnia capiunt. in bellō vir fortis spoliat; sed nunc ignāvī Rōmānī domōs nostrās capiunt et fīliōs nostrōs abdūcunt. fīliī nostrī mīlitēs Rōmānī fīunt. prō Rōmānīs morī possumus; prō patriā nostrā nōn possumus?"
"paucī mīlitēs Rōmānī in Britanniam vēnērunt; nōs multō plūrēs sumus. Germānī Rōmānōs ēiēcērunt, et Germānōs tantum flūmen dēfendēbat. nōs Ōceanus dēfendit! nōs prō patriā, prō uxōribus, prō parentibus pugnāmus. Rōmānī autem avārī sunt et luxuriam amant; itaque pugnant. Jūlius Caesar ōlim discessit. maiōrēs nostrī fortēs erant; nōs quoque fortēs esse dēbēmus. tum Rōmānī iterum discēdent."
"fortasse ūnum proelium nōn vincimus. nōlīte timēre! Rōmānī fortūnātī sunt et ācriter pugnant; sed nōs miserī sumus, itaque diūtius fortēs manēmus. iam deī nōbīs favent: ducem Rōmānum procul tenent, et exercitum Rōmānum in Monā īnsulā tenent."
"iam dē bellō cōgitāmus; hoc difficillimum erat. sī Rōmānī cōnsilium nostrum inveniunt, magnum perīculum est; itaque audēre melius est."
Tier 2
nam lēgātus aberat, itaque Britannī metum dēposuērunt. inter sē mala servitūtis tractābant et iniūriās cōnferēbant; iniūriās in peius interpretābantur et īram accendēbant. ita dīcēbant:
"patientia nihil nōbīs prōdest: sī facile tolerāmus, Rōmānī graviōra imperant. ōlim singulōs rēgēs habēbāmus; nunc duo nōbīs impōnuntur: lēgātus in sanguinem nostrum saevit, prōcūrātor in bona nostra. sī hī duo dissentiunt, nōbīs exitiōsum est; sī cōnsentiunt, aequē exitiōsum est. lēgātus centuriōnēs suōs, prōcūrātor servōs suōs mittit, et vim et contumēliās nōbīs faciunt."
"nihil iam ab avāritiā et libīdine eōrum tūtum est. in proeliō fortior hostis spoliat; nunc autem plērumque ignāvī et imbellēs domōs nostrās rapiunt, līberōs nostrōs abdūcunt, dīlēctūs nōbīs imperant. prō aliīs morī possumus, prō patriā nostrā nōn possumus?"
"paucī mīlitēs Rōmānī in Britanniam trānsiērunt; nōs multō plūrēs sumus, sī nōs numerāmus. sīc Germānī iugum Rōmānum excussērunt, et eōs flūmen tantum dēfendēbat, nōn Ōceanus. nōs prō patriā, prō coniugibus, prō parentibus pugnāmus; Rōmānī propter avāritiam et luxuriam pugnant. Rōmānī discēdent, sīcut dīvus Jūlius discessit, sī modo virtūtem maiōrum nostrōrum imitāmur."
"nōlīte timēre, sī ūnum aut alterum proelium male ēvenit. Rōmānī fēlīcēs plūs impetūs habent, nōs miserī plūs cōnstantiae. iam etiam deī Britannōrum nōbīs favent: ducem Rōmānum procul tenent, et exercitum quasi in exilium missum in aliā īnsulā dētinent."
"iam ipsī dē bellō dēlīberāmus; hoc difficillimum erat. et in tālibus cōnsiliīs perīculōsius est capī quam audēre."
Tier 3
namque, metū absentiā lēgātī remōtō, Britannī inter sē mala servitūtis agitāre, iniūriās cōnferre et interpretandō accendere:
[dīcēbant] nihil patientiā prōficī nisi ut graviōra tamquam ex facilī tolerantibus imperentur.
ōlim singulōs rēgēs sibi fuisse, nunc bīnōs impōnī, ē quibus lēgātus in sanguinem [eōrum], prōcūrātor in bona [eōrum] saevīret.
aequē discordiam praepositōrum, aequē concordiam subiectīs exitiōsam [esse].
alterīus manūs centuriōnēs, alterīus servōs vim et contumēliās miscēre.
nihil iam cupiditātī, nihil libīdinī exceptum [esse].
in proeliō fortiōrem esse [eum] quī spoliet:
nunc ab ignāvīs plērumque et imbellibus domōs ēripī, līberōs abstrahī, dīlēctūs iniungī, tamquam [Britannīs] tantum prō patriā mōrī nescientibus.
quantulum enim mīlitum [Rōmānōrum] trānsīsse, sī et Britannī sē numerent?
sīc Germāniās iugum excussisse: et [eās] flūmine, nōn Ōceanō dēfendī.
sibi patriam coniugēs parentēs, illīs avāritiam et luxuriam causās bellī esse.
[Rōmānōs] recessūrōs [esse], ut dīvus Iūlius recessisset, modo [Britannī] virtūtem maiōrum suōrum aemulārentur.
nēve ūnīus aut alterīus proeliī ēventū pavēscerent:
plūs impetūs fēlīcibus [esse], maiōrem cōnstantiam penes miserōs esse.
iam etiam deōs Britannōrum miserērī, quī Rōmānum ducem absentem, quī exercitum in aliā īnsulā relēgātum dētinērent;
iam ipsōs [Britannōs], quod difficillimum fuerit, dēlīberāre.
porrō in eius modī cōnsiliīs perīculōsius esse dēprehendī quam audēre.
Liber Ipse
namque absentiā lēgātī remōtō metū Britannī agitāre inter sē mala servitūtis, cōnferre iniūriās et interpretandō accendere: nihil prōficī patientiā nisi ut graviōra tamquam ex facilī tolerantibus imperentur. singulōs sibi ōlim rēgēs fuisse, nunc bīnōs impōnī, ē quibus lēgātus in sanguinem, prōcūrātor in bona saevīret. aequē discordiam praepositōrum, aequē concordiam subiectīs exitiōsam. alterīus manūs centuriōnēs, alterīus servōs vim et contumēliās miscēre. nihil iam cupiditātī, nihil libīdinī exceptum. in proeliō fortiōrem esse quī spoliet: nunc ab ignāvīs plērumque et imbellibus ēripī domōs, abstrahī līberōs, iniungī dīlēctūs, tamquam mōrī tantum prō patriā nescientibus. quantulum enim trānsīsse mīlitum, sī et sē Britannī numerent? sīc Germāniās excussisse iugum: et flūmine, nōn Ōceanō dēfendī. sibi patriam coniugēs parentēs, illīs avāritiam et luxuriam causās bellī esse. recessūrōs, ut dīvus Iūlius recessisset, modo virtūtem maiōrum suōrum aemulārentur. nēve proeliī ūnīus aut alterīus ēventū pavēscerent: plūs impetūs fēlīcibus, maiōrem cōnstantiam penes miserōs esse. iam Britannōrum etiam deōs miserērī, quī Rōmānum ducem absentem, quī relēgātum in aliā īnsulā exercitum dētinērent; iam ipsōs, quod difficillimum fuerit, dēlīberāre. porrō in eius modī cōnsiliīs perīculōsius esse dēprehendī quam audēre.
Latin text: Cynthia Damon (ed.), Tacitus: Agricola, Dickinson College Commentaries, 2016, CC BY-SA 3.0. Tiers 1, 2 and 3 are adapted from it and shared under the same license.