P. Cornelius Tacitus, Agricola 13
Tacitus turns from the island and its peoples to Rome's dealings with Britain before Agricola, from the first landing to the conquest under Claudius. Julius Caesar, Augustus, Tiberius, Caligula and Claudius appear in turn, along with the young Vespasian.
Tier 1
Britannī ipsī mīlitēs et pecūniam Rōmānīs dant et alia officia faciunt. hoc libenter faciunt, sī nūllae iniūriae sunt. sed iniūriās nōn tolerant. iam pārent, sed servī nōndum sunt.
Jūlius Caesar prīmus omnium Rōmānōrum cum exercitū in Britanniam vēnit. Caesar pugnam vīcit, et Britannī eum timēbant. Caesar etiam lītus tenuit. sed Caesar Britanniam Rōmānīs ostendit, nōn trādidit. Britannia igitur Rōmāna nōn erat.
mox bella cīvīlia erant. prīncipēs Rōmānī arma contrā rem pūblicam ferēbant. etiam in pāce Rōmānī Britanniam diū nōn cūrābant. Augustus dīcēbat: "hoc cōnsilium meum est." Tiberius quoque Britanniam nōn petīvit, nam Augustus hoc iusserat.
Gāius prīnceps Britanniam intrāre volēbat; hoc certum est. sed Gāius animum saepe mūtābat, et magna eius cōnsilia contrā Germāniam frūstrā erant. itaque Britanniam nōn intrāvit.
deinde Claudius opus iterum incēpit. legiōnēs et auxilia in Britanniam trānsportāvit. Vespasiānus quoque partem bellī gessit. Rōmānī gentēs vīcērunt et rēgēs cēpērunt. hoc erat initium fortūnae Vespasiānī: posteā enim prīnceps fuit.
Tier 2
ipsī Britannī dīlēctum et tribūta et alia mūnera imperiī libenter ferunt, sī iniūriae absunt; iniūriās tamen aegrē tolerant. iam enim ita domitī sunt ut pāreant, sed servī nōndum sunt.
prīmus omnium Rōmānōrum dīvus Jūlius cum exercitū in Britanniam vēnit. quamquam prōsperā pugnā Britannōs terruit et lītus occupāvit, posterīs tamen Britanniam ostendit, nōn trādidit.
mox bella cīvīlia erant, et prīncipēs arma in rem pūblicam vertērunt. etiam in pāce Rōmānī Britanniam diū oblīvīscēbantur. dīvus Augustus hoc cōnsilium vocābat, Tiberius praeceptum Augustī.
Gāius Caesar Britanniam intrāre in animō habēbat; hoc satis cōnstat. sed ingenium eius mōbile erat, et animum saepe mūtābat; praetereā magna eius cōnsilia contrā Germāniam frūstrā fuerant. itaque Britanniam nōn intrāvit.
dīvus Claudius opus iterum incēpit. legiōnēs et auxilia in Britanniam trānsportāvit, et Vespasiānus partem bellī gessit; hoc initium fuit magnae fortūnae eius, quae mox vēnit. gentēs domitae sunt, rēgēs captī sunt, et fāta Vespasiānum mōnstrāvērunt.
Tier 3
ipsī Britannī dīlēctum ac tribūta et iniūncta imperiī mūnia impigrē obeunt, sī iniūriae absint:
hās aegrē tolerant, iam domitī ut pāreant, nōndum ut serviant.
igitur prīmus omnium Rōmānōrum dīvus Iūlius cum exercitū Britanniam ingressus, quamquam prōspera pugna incolās terruerit ac lītore potītus sit, potest vidērī [Britanniam] posterīs ostendisse, nōn trādidisse.
mox [fuērunt] bella cīvīlia et prīncipum arma in rem pūblicam versa, ac longa oblīviō Britanniae etiam in pāce [fuit]: id dīvus Augustus cōnsilium vocābat, Tiberius praeceptum [vocābat].
satis cōnstat Gāium Caesarem [animō] dē intrandā Britanniā agitāsse, [et intrāsset,] nī [is] vēlōx ingeniō mōbilī paenitentiae [fuisset], et ingentēs adversus Germāniam cōnātūs frūstrā fuissent.
dīvus Claudius auctor iterātī operis [fuit], trānsvectīs legiōnibus auxiliīsque et Vespasiānō in partem rērum adsūmptō, quod initium ventūrae mox fortūnae fuit:
domitae [sunt] gentēs, captī [sunt] rēgēs et Vespasiānus fātīs mōnstrātus [est].
Liber Ipse
ipsī Britannī dīlēctum ac tribūta et iniūncta imperiī mūnia impigrē obeunt, sī iniūriae absint: hās aegrē tolerant, iam domitī ut pāreant, nōndum ut serviant. igitur prīmus omnium Rōmānōrum dīvus Iūlius cum exercitū Britanniam ingressus, quamquam prōspera pugna terruerit incolās ac lītore potītus sit, potest vidērī ostendisse posterīs, nōn trādidisse. mox bella cīvīlia et in rem pūblicam versa prīncipum arma, ac longa oblīviō Britanniae etiam in pāce: cōnsilium id dīvus Augustus vocābat, Tiberius praeceptum. agitāsse Gāium Caesarem dē intrandā Britanniā satis cōnstat, nī vēlōx ingeniō mōbilī paenitentiae, et ingentēs adversus Germāniam cōnātūs frūstrā fuissent. dīvus Claudius auctor iterātī operis, trānsvectīs legiōnibus auxiliīsque et adsūmptō in partem rērum Vespasiānō, quod initium ventūrae mox fortūnae fuit: domitae gentēs, captī rēgēs et mōnstrātus fātīs Vespasiānus.
Latin text: Cynthia Damon (ed.), Tacitus: Agricola, Dickinson College Commentaries, 2016, CC BY-SA 3.0. Tiers 1, 2 and 3 are adapted from it and shared under the same license.