Agricola ā legiōne Rōmam rediit. tum Vespasiānus Agricolam patricium fēcit. patriciī ex familiīs antīquissimīs et nōbilissimīs erant. deinde Vespasiānus eum rēctōrem prōvinciae Aquītāniae fēcit. hic honor magnus erat, et Vespasiānus Agricolam posteā cōnsulem facere volēbat.

multī hominēs dīcunt: "mīlitēs nōn sunt callidī. in castrīs rēs simplicēs sunt, et mīlitēs multa manū faciunt." Agricola tamen prūdēns erat. in Aquītāniā inter cīvēs, nōn inter mīlitēs, iūdex erat, et facile et iūstē iūdicābat.

Agricola tempus labōris et tempus ōtiī dīvidēbat. ubi iūdicia erant, gravis et sevērus erat, sed saepe misericors. post labōrem tamen nōn iam magistrātus sevērus erat, sed amīcus. nōn trīstis, nōn superbus, nōn avārus erat.

Agricola facilis erat, sed auctōritātem tamen habēbat. sevērus erat, sed hominēs eum tamen amābant. hoc rārissimum est.

Agricola honestus erat et pecūniam aliēnam nōn cupiēbat. sed hoc dīcere paene iniūria est, nam tantus vir erat. etiam fāmam nōn quaerēbat, et virtūtem suam nōn ostendēbat. cum collēgīs et cum prōcūrātōribus nōn certābat. Agricola enim dīcēbat: "sī collēgās vincō, nūlla glōria est; sī ā prōcūrātōribus vincor, turpe est."

post minus quam trēs annōs Vespasiānus Agricolam Rōmam revocāvit, nam cōnsul fierī poterat. et hominēs dīcēbant: "Britannia Agricolae dabitur." Agricola ipse nihil dīcēbat, sed hominēs eum dignum putābant. fāma nōn semper errat; aliquandō etiam bene ēligit.

Agricola cōnsul erat, et fīliam suam mihi, quī hunc librum scrībō, dēspondit. tum ego iuvenis eram, et fīlia eius puella ēgregia erat. post cōnsulātum fīliam suam mihi in mātrimōnium dedit. deinde statim prīnceps eum Britanniae praefēcit, et eum pontificem quoque fēcit.

cum Agricola ā legiōne rediit, dīvus Vespasiānus eum patricium fēcit. deinde eum prōvinciae Aquītāniae praeposuit. haec administrātiō valdē splendida erat et spem cōnsulātūs dabat; nam Vespasiānus eum cōnsulem facere volēbat.

multī dīcunt: "mīlitēs nōn sunt subtīlēs. nam in castrīs iūdicia simplicia et dūriōra sunt, et multa manū geruntur; calliditās forī ibi nōn exercētur." Agricola tamen nātūrālī prūdentiā, quamquam inter cīvēs togātōs erat, facile et iūstē agēbat.

tempora cūrārum et remissiōnum dīvīsa erant. ubi conventūs et iūdicia erant, gravis, intentus, sevērus erat, sed saepius misericors. ubi officium perfēcerat, persōnam potestātis dēpōnēbat. iam enim trīstitiam et adrogantiam et avāritiam exuerat.

et, quod rārissimum est, neque facilitās eius auctōritātem neque sevēritās amōrem minuit.

Agricola honestus erat et pecūniam aliēnam nōn cupiēbat. sed hoc dīcere paene iniūria est, nam tantus vir erat. nē fāmam quidem, quam etiam bonī saepe amant, quaerēbat: virtūtem suam nōn ostentābat. cum collēgīs nōn certābat, cum prōcūrātōribus nōn contendēbat. nam ita putābat: sī vincēbat, nūlla erat glōria; sī vincēbātur, turpe erat.

minus quam trēs annōs in Aquītāniā mānsit; tum statim Rōmam revocātus est, quod cōnsul fierī poterat. et fāma erat: "Britannia Agricolae dabitur." ipse nihil dē hāc rē dīcēbat, sed dignus vidēbātur. nōn semper errat fāma; aliquandō etiam ēligit.

cōnsul fīliam suam, puellam ēgregiae speī, mihi, quī hunc librum scrībō, iuvenī dēspondit, et post cōnsulātum mihi in mātrimōnium dedit. deinde statim Britanniae praepositus est, et pontifex quoque factus est.

dīvus Vespasiānus [Agricolam] revertentem ab lēgātiōne legiōnis inter patriciōs adscīvit; ac deinde prōvinciae Aquītāniae praeposuit, splendidae inprīmīs dignitātis administrātiōne ac spē cōnsulātūs, cui [eum] dēstinārat.

plērīque crēdunt subtīlitātem ingeniīs mīlitāribus dēesse, quia iūrisdictiō castrēnsis, sēcūra et obtūsior ac plūra manū agēns, calliditātem forī nōn exerceat:

Agricola nātūrālī prūdentiā, quamvīs inter togātōs, facile iūstēque agēbat.

iam vērō tempora cūrārum remissiōnumque dīvīsa [erant]: ubi conventūs ac iūdicia poscerent, [erat] gravis intentus sevērus et saepius misericors; ubi officiō satis factum [erat], nūlla ultrā potestātis persōna [erat]: trīstitiam et adrogantiam et avāritiam ⟨iam⟩ exuerat.

nec illī aut facilitās auctōritātem aut sevēritās amōrem dēminuit, quod est rārissimum.

integritātem atque abstinentiam in tantō virō referre iniūria virtūtum fuerit.

nē fāmam quidem, cui saepe etiam bonī indulgent, ostentandā virtūte aut per artem quaesīvit; procul ab aemulātiōne adversus collēgās, procul ā contentiōne adversus prōcūrātōrēs, et vincere inglōrium [esse] et atterī sordidum [esse] arbitrābātur.

minus triennium in eā lēgātiōne dētentus ac statim ad spem cōnsulātūs revocātus est, comitante opīniōne Britanniam eī prōvinciam darī, nūllīs in hōc ipsīus sermōnibus, sed quia pār vidēbātur.

haud semper errat fāma; aliquandō et ēligit.

[Agricola] cōnsul fīliam ēgregiae tum speī mihi iuvenī dēspondit ac post cōnsulātum collocāvit, et statim Britanniae praepositus est, adiectō sacerdōtiō pontificātūs.

revertentem ab lēgātiōne legiōnis dīvus Vespasiānus inter patriciōs adscīvit; ac deinde prōvinciae Aquītāniae praeposuit, splendidae inprīmīs dignitātis administrātiōne ac spē cōnsulātūs, cui dēstinārat. crēdunt plērīque mīlitāribus ingeniīs subtīlitātem dēesse, quia castrēnsis iūrisdictiō sēcūra et obtūsior ac plūra manū agēns calliditātem forī nōn exerceat: Agricola nātūrālī prūdentiā, quamvīs inter togātōs, facile iūstēque agēbat. iam vērō tempora cūrārum remissiōnumque dīvīsa: ubi conventūs ac iūdicia poscerent, gravis intentus sevērus et saepius misericors: ubi officiō satis factum, nūlla ultrā potestātis persōna: trīstitiam et adrogantiam et avāritiam ⟨iam⟩ exuerat. nec illī, quod est rārissimum, aut facilitās auctōritātem aut sevēritās amōrem dēminuit. integritātem atque abstinentiam in tantō virō referre iniūria virtūtum fuerit. nē fāmam quidem, cui saepe etiam bonī indulgent, ostentandā virtūte aut per artem quaesīvit; procul ab aemulātiōne adversus collēgās, procul ā contentiōne adversus prōcūrātōrēs, et vincere inglōrium et atterī sordidum arbitrābātur. minus triennium in eā lēgātiōne dētentus ac statim ad spem cōnsulātūs revocātus est, comitante opīniōne Britanniam eī prōvinciam darī, nūllīs in hōc ipsīus sermōnibus, sed quia pār vidēbātur. haud semper errat fāma; aliquandō et ēligit. cōnsul ēgregiae tum speī fīliam iuvenī mihi dēspondit ac post cōnsulātum collocāvit, et statim Britanniae praepositus est, adiectō pontificātūs sacerdōtiō.