P. Cornelius Tacitus, Agricola 4
The biography proper begins with Agricola's birthplace, Forum Julii, his family and his schooling. His father Julius Graecinus, his mother Julia Procilla, the emperor Caligula and Marcus Silanus appear, and the scene moves to the Greek city of Massilia.
Tier 1
Gnaeus Jūlius Agricola in colōniā Forō Jūliī nātus est. haec colōnia vetus et clāra erat. ambō avī eius prōcūrātōrēs erant. prōcūrātor pecūniam prīncipis in prōvinciā cūrābat. itaque familia Agricolae equestris et nōbilis erat.
pater eius erat Jūlius Graecīnus. Graecīnus senātor erat. ēloquentiam et sapientiam amābat, et propter hās virtūtēs nōtus erat. sed Gāius prīnceps propter hās ipsās virtūtēs eī īrātus erat. Gāius Graecīnō dīxit: "Mārcum Sīlānum accūsā!" Graecīnus nōluit. itaque prīnceps eum interfēcit.
māter eius erat Jūlia Procilla. fēmina valdē casta erat. māter fīlium amābat et eum cum cūrā ēducāvit. Agricola puer et adulēscēns artēs bonās et honestās discēbat.
multī iuvenēs malī erant, sed Agricola nōn ita erat. duae rēs eum servābant. prīma rēs erat nātūra eius, quae bona et integra erat. altera rēs erat Massilia. nam Agricola, iam parvus puer, Massiliae studēbat. Massilia urbs Graeca in prōvinciā erat. ibi hominēs benignī erant, sīcut Graecī, et pecūniam nōn perdēbant, sīcut hominēs prōvinciae.
Agricola mihi saepe nārrābat: "ego iuvenis philosophiam valdē amābam. plūs philosophiae discere volēbam quam Rōmānum senātōrem decet. sed māter mea prūdēns erat, et animum meum ārdentem coercuit."
animus Agricolae magnus et altus erat. magnam et pulchram glōriam cupiēbat, et eam nōn cautē petēbat, sed nimis ācriter. mox tamen ratiō et aetās eum tranquilliōrem fēcērunt. et ā philosophiā rem difficillimam didicit: nihil nimis facere.
Tier 2
Gnaeus Jūlius Agricola in veterī et clārā colōniā Forō Jūliī nātus est. ambō avī eius prōcūrātōrēs Caesarum erant; haec est nōbilitās equestris.
pater eius erat Jūlius Graecīnus, senātor, quī propter studium ēloquentiae et sapientiae nōtus erat. sed propter hās ipsās virtūtēs Gāius Caesar eī īrātus erat. nam prīnceps eum iussit Mārcum Sīlānum accūsāre; Graecīnus nōluit, et ideō interfectus est.
māter eius erat Jūlia Procilla, fēmina rārae castitātis. Agricola in sinū eius et cum indulgentiā ēducātus est, et pueritiam adulēscentiamque in omnibus artibus honestīs ēgit.
ā voluptātibus hominum malōrum eum servābat prīmum ipsīus nātūra, bona et integra. deinde, statim parvulus, Massiliae studēbat. Massilia erat sēdēs et magistra studiōrum, locus ubi cōmitās Graeca et parsimōnia prōvinciālis bene mixtae erant.
Agricola ipse, ut meminī, saepe nārrābat: "prīmā iuventā philosophiae ācrius studēbam quam Rōmānō et senātōrī concessum est. plūs discere volēbam. sed māter mea prūdēns erat, et animum meum incēnsum ac flagrantem coercuit."
nam ingenium eius sublīme et ērēctum erat, et pulchritūdinem ac speciem magnae et excelsae glōriae vehementius quam cautē petēbat. mox ratiō et aetās eum tranquilliōrem fēcērunt. et ex sapientiā modum retinuit, quod difficillimum est.
Tier 3
Gnaeus Iūlius Agricola, ortus vetere et inlūstrī colōniā Foroiuliēnsium, utrumque avum prōcūrātōrem Caesarum habuit, quae nōbilitās equestris est.
pater illī [erat] Iūlius Graecīnus, senātōriī ōrdinis, nōtus studiō ēloquentiae sapientiaeque, iīsque ipsīs virtūtibus īram Gāī Caesaris meritus [est]: namque iussus [est] Mārcum Sīlānum accūsāre et, quia abnuerat, interfectus est.
māter Iūlia Procilla fuit, rārae castitātis. ēducātus in sinū indulgentiāque huius, [Agricola] pueritiam adulēscentiamque per omnem cultum honestārum artium trānsēgit.
praeter bonam integramque nātūram ipsīus, arcēbat eum ab inlecebrīs peccantium [id], quod statim parvulus Massiliam sēdem ac magistram studiōrum habuit, locum Graecā cōmitāte et prōvinciālī parsimōniā mixtum ac bene compositum.
memoriā teneō ipsum solitum [esse] nārrāre sē prīmā in iuventā studium philosophiae ācrius hausisse, ultrā quam concessum [est] Rōmānō ac senātōrī, nī prūdentia mātris incēnsum ac flagrantem animum coercuisset.
scīlicet sublīme et ērēctum ingenium pulchritūdinem ac speciem magnae excelsaeque glōriae vehementius quam cautē adpetēbat.
mox ratiō et aetās [eum] mītigāvit, retinuitque [Agricola] ex sapientiā modum, quod est difficillimum.
Liber Ipse
Gnaeus Iūlius Agricola, vetere et inlūstrī Foroiuliēnsium colōniā ortus, utrumque avum prōcūrātōrem Caesarum habuit, quae equestris nōbilitās est. pater illī Iūlius Graecīnus senātōriī ōrdinis, studiō ēloquentiae sapientiaeque nōtus, iīsque ipsīs virtūtibus īram Gāī Caesaris meritus: namque Mārcum Sīlānum accūsāre iussus et, quia abnuerat, interfectus est. māter Iūlia Procilla fuit, rārae castitātis. in huius sinū indulgentiāque ēducātus per omnem honestārum artium cultum pueritiam adulēscentiamque trānsēgit. arcēbat eum ab inlecebrīs peccantium praeter ipsīus bonam integramque nātūram, quod statim parvulus sēdem ac magistram studiōrum Massiliam habuit, locum Graecā cōmitāte et prōvinciālī parsimōniā mixtum ac bene compositum. memoriā teneō solitum ipsum nārrāre sē prīmā in iuventā studium philosophiae ācrius, ultrā quam concessum Rōmānō ac senātōrī, hausisse, nī prūdentia mātris incēnsum ac flagrantem animum coercuisset. scīlicet sublīme et ērēctum ingenium pulchritūdinem ac speciem magnae excelsaeque glōriae vehementius quam cautē adpetēbat. mox mītigāvit ratiō et aetās, retinuitque, quod est difficillimum, ex sapientiā modum.
Latin text: Cynthia Damon (ed.), Tacitus: Agricola, Dickinson College Commentaries, 2016, CC BY-SA 3.0. Tiers 1, 2 and 3 are adapted from it and shared under the same license.
