C. Valerius Catullus, Carmen 76: To The Gods: Moving On
A long poem of self-address and prayer: Catullus speaks first to himself and then to the gods about an unhappy love.
Tier 1
sī [ali]qua dēlicia est hominī recordantī priōra benefacta, cum putat sē esse pium,
nec putat sē violāvisse sānctam fidem, nec putat sē abūsum esse nūmine in ūllō foedere deōrum ad fallendōs hominēs,
multa dulcia manent parāta ex ingrātō amōre tibi, Catulle, in longā vītā.
nam quidquid hominēs aut possunt facere aut possunt dīcere bene alicui,
haec facta dictaque sunt ā tē.
omnia, quae crēdita ingrātae mentī, periērunt.
cūr iam, cūr excruciēs tē amplius? cūr tū nōn offirmās animō et tē redūcis ab eō locō, et, dīs invītīs, dēsinis esse miser?
difficile est dēpōnere longum amōrem subitō,
difficile est, sed hoc tibi faciendum est in quōcumque modō, sīve potes sīve nōn potes.
ō dī, sī vestrum est miserērī, aut, sī umquam tulistis extrēmum auxilium [ali]cui iam in morte ipsā,
ecce mē miserum, et sī ēgī vītam pūram,
ēripite mihi hanc pestem et ruīnam, quae serpēns in īmōs artūs meōs sīcut torpor expulit laetitiās ex tōtō corde.
nōn iam illud spērō eam mē amāre, aut, quod nōn potest, velit esse pudīca,
ego ipse volō valēre et dēpōnere hunc morbum foedum. ō dī, date mihi prō pietāte meā.
Tier 2
sī qua voluptās est hominī recordantī priōra benefacta, cum cōgitat sē esse pium,
nec violāvisse sānctam fidem, nec abūsum esse nūmine in ūllō foedere deōrum ad fallendōs hominēs,
multa gaudia manent parāta ex ingrātō amōre tibi, Catulle, in longā aetāte.
nam quaecumque hominēs possunt aut facere aut dīcere bene cuiquam,
haec dicta factaque sunt ā tē.
omnia quae crēdita ingrātae mentī periērunt.
quārē iam, cūr excruciēs tē amplius? quīn tū offirmās animō atque redūcis tē istinc, et, dīs invītīs, dēsinis esse miser?
difficile est subitō dēpōnere longum amōrem, difficile est, vērum hoc efficiās quā lubet.
ūna haec salūs est. hoc pervincendum est tibi, hoc faciās, sīve id nōn pote sīve pote.
ō dī, sī vestrum est miserērī, aut sī quibus tulistis opem extrēmam umquam iam in morte ipsā,
aspicite mē miserum et, sī ēgī vītam pūriter, ēripite hanc pestem perniciemque mihi,
quae subrēpēns in īmōs artūs mihi ut torpor expulit laetitiās ex omnī pectore.
nōn iam quaerō illud, ut illa contrā mē dīligat, aut, quod nōn potis est, velit esse pudīca:
ipse optō valēre et dēpōnere hunc taetrum morbum.
ō dī, reddite mihi hoc prō pietāte meā.
Tier 3 - Carmen Ipsum
- sīqua recordantī benefacta priōra voluptās
- est hominī, cum sē cōgitat esse pium,
- nec sānctam violāsse fidem, nec foedere nūllō
- dīvum ad fallendōs nūmine abūsum hominēs,
- multa parāta manent in longā aetāte, Catulle,
- ex hōc ingrātō gaudia amōre tibi.
- nam quaecumque hominēs bene cuiquam aut dīcere possunt
- aut facere, haec ā tē dictaque factaque sunt.
- omnia quae ingrātae periērunt crēdita mentī.
- quārē iam tē cūr amplius excruciēs?
- quīn tū animō offirmās atque istinc tēque redūcis,
- et dīs invītīs dēsinis esse miser?
- difficile est longum subitō dēpōnere amōrem,
- difficile est, vērum hoc quā lubet efficiās:
- ūna salūs haec est. hoc est tibi pervincendum,
- hoc faciās, sīve id nōn pote sīve pote.
- ō dī, sī vestrum est miserērī, aut sī quibus umquam
- extrēmam iam ipsā in morte tulistis opem,
- mē miserum aspicite et, sī vītam pūriter ēgī,
- ēripite hanc pestem perniciemque mihi,
- quae mihi subrēpēns īmōs ut torpor in artūs
- expulit ex omnī pectore laetitiās.
- nōn iam illud quaerō, contrā mē ut dīligat illa,
- aut, quod nōn potis est, esse pudīca velit:
- ipse valēre optō et taetrum hunc dēpōnere morbum.
- ō dī, reddite mī hoc prō pietāte meā.
Original draft written by Robert Amstutz