C. Iulius Caesar, De Bello Gallico 5.46
the message from Cicero's camp has reached Caesar, who is in winter quarters with the rest of the army dispersed among the Belgic tribes. the passage concerns the orders he sends out to his officers: M. Crassus the quaestor among the Bellovaci, C. Fabius near the Atrebates, and Labienus.
Tier 1
Caesar litterās hōrā ūndecimā accēpit. statim nūntium ad M. Crassum quaestōrem mīsit. Crassus in Bellovacīs erat. hīberna Crassī aberant ā Caesare mīlia passuum XXV.
nūntius Crassō haec verba dīxit: 'mediā nocte cum legiōne ex hībernīs exī! celeriter ad Caesarem venī!' Crassus statim cum nūntiō exiit.
deinde Caesar alterum nūntium ad C. Fabium lēgātum mīsit. Caesar Fabiō scrīpsit: 'addūc legiōnem tuam in fīnēs Atrebātium.' Caesar enim per eās terrās iter facere dēbēbat.
tum Caesar tertium nūntium ad Labiēnum mīsit. Caesar Labiēnō scrīpsit: 'venī cum legiōne ad fīnēs Nerviōrum, sī hoc facere potes.'
Caesar reliquam partem exercitūs nōn exspectāvit. ea pars longius aberat. itaque Caesar circiter quadringentōs equitēs ex proximīs hībernīs coēgit.
Tier 2
Caesar litterās circiter hōrā ūndecimā diēī accēpit. statim nūntium in Bellovacōs ad M. Crassum quaestōrem mittit. hīberna Crassī aberant ā Caesare mīlia passuum XXV. nūntius haec verba fert: 'mediā nocte cum legiōne ex hībernīs exī et celeriter ad Caesarem venī.'
Crassus statim cum nūntiō exit.
deinde Caesar alterum nūntium ad C. Fabium lēgātum mittit et haec scrībit: 'addūc legiōnem in fīnēs Atrebātium.' Caesar enim sciēbat: 'per eās terrās iter facere dēbeō.'
tum Caesar tertium nūntium ad Labiēnum mittit et haec scrībit: 'venī cum legiōne ad fīnēs Nerviōrum, sī hoc sine perīculō reī pūblicae facere potes.'
Caesar reliquam partem exercitūs nōn exspectat, quod paulō longius aberat. itaque circiter quadringentōs equitēs ex proximīs hībernīs cōgit.
Tier 3
Caesar, acceptīs litterīs circiter hōrā ūndecimā diēī, statim mittit nūntium in Bellovacōs ad M. Crassum quaestōrem, cuius hīberna aberant ab eō mīlia passuum XXV; iubet legiōnem mediā nocte prōficīscī celeriterque ad sē venīre.
Crassus exit cum nūntiō.
[Caesar] mittit alterum [nūntium] ad C. Fabium lēgātum, ut legiōnem in Atrebātium fīnēs addūcat, quā sibi iter faciendum [esse] sciēbat.
[Caesar] scrībit Labiēnō [ut], sī reī pūblicae commodō facere posset, cum legiōne ad fīnēs Nerviōrum veniat.
[Caesar] nōn putat reliquam partem exercitūs exspectandam [esse], quod paulō longius aberat; equitēs circiter quadringentōs ex proximīs hībernīs cōgit.
Tier 4 - Liber Ipse
Caesar, acceptīs litterīs hōrā circiter ūndecimā diēī, statim nūntium in Bellovacōs ad M. Crassum quaestōrem mittit, cuius hīberna aberant ab eō mīlia passuum XXV; iubet mediā nocte legiōnem prōficīscī celeriterque ad sē venīre. exit cum nūntiō Crassus. alterum ad C. Fabium lēgātum mittit, ut in Atrebātium fīnēs legiōnem addūcat, quā sibi iter faciendum sciēbat. scrībit Labiēnō, sī reī pūblicae commodō facere posset, cum legiōne ad fīnēs Nerviōrum veniat. reliquam partem exercitūs, quod paulō aberat longius, nōn putat exspectandam; equitēs circiter quadringentōs ex proximīs hībernīs cōgit.
