C. Iulius Caesar, De Bello Gallico 6.14
The account of the druids turns to their privileges, the training of those who join them, and the content of their instruction. The passage covers their exemptions from public burdens, the length and method of the course of study, and the doctrines they hand down to the young.
Tier 1
druidēs in bellō nōn pugnant. in bellum īre nōn dēbent. pecūniam quoque dare nōn dēbent. cēterī Gallī pecūniam dant, sed druidēs nōn dant.
haec praemia sunt magna. itaque multī iuvenēs ipsī ad druidēs veniunt et discere volunt. aliōs iuvenēs parentēs ad druidēs mittunt. ibi iuvenēs multa carmina ēdiscunt. quīdam iuvenēs XX annōs apud druidēs manent.
druidēs disciplīnam suam nōn scrībunt. hoc enim facere nōn licet. in aliīs tamen rēbus, et pūblicīs et prīvātīs, Graecīs litterīs ūtuntur.
duae causae sunt. prīmum druidēs dīcunt: 'omnēs hominēs disciplīnam nostram scīre nōn dēbent.' deinde iuvenēs, sī litterās habent, memoriae minus student. multī enim hominēs litterīs crēdunt et memoriam nōn cūrant.
druidēs quoque iuvenēs docent: 'animae nōn moriuntur. post mortem animae ab aliīs hominibus ad aliōs hominēs trānseunt.' itaque iuvenēs mortem nōn timent. fortēs sunt et bene pugnant.
druidēs multa docent dē stēllīs et dē caelō, dē magnitūdine mundī et terrārum, dē nātūrā rērum, dē vī et potestāte deōrum immortālium. haec omnia iuvenēs discunt.
Tier 2
druidēs in bellō nōn pugnant neque tribūta cum reliquīs Gallīs dant. in bellum enim īre nōn dēbent, neque ūllam pecūniam dare dēbent.
haec praemia sunt tanta ut multī ad druidēs veniant. multī suā sponte in disciplīnam conveniunt, multī ā parentibus propinquīsque mittuntur. ibi magnum numerum versuum ēdiscunt. itaque nōn nūllī XX annōs in disciplīnā manent.
druidēs disciplīnam suam litterīs nōn mandant, quod hoc fās nōn est. in reliquīs tamen rēbus, et pūblicīs et prīvātīs, Graecīs litterīs ūtuntur.
hoc duābus dē causīs īnstituērunt. prīmum disciplīnam in vulgum efferrī nōlunt. deinde iuvenēs, quī discunt, litterīs cōnfīdunt et minus memoriae student. hoc enim plērīsque accidit: ubi litterās habent, dīligentiam ac memoriam remittunt.
druidēs quoque hoc docent: animae nōn intereunt, sed post mortem ab aliīs hominibus ad aliōs hominēs trānseunt. itaque iuvenēs mortem nōn timent, et hoc eōs maximē ad virtūtem excitat.
praetereā druidēs multa dē stēllīs atque eārum mōtū disputant, dē magnitūdine mundī ac terrārum, dē nātūrā rērum, dē vī ac potestāte deōrum immortālium, et haec iuventūtī trādunt.
Tier 3
druidēs cōnsuērunt abesse ā bellō, neque pendunt tribūta ūnā cum reliquīs; habent vacātiōnem mīlitiae immūnitātemque omnium rērum.
multī, excitātī tantīs praemiīs, et suā sponte conveniunt in disciplīnam et mittuntur ā parentibus propinquīsque. dīcuntur ibi ēdiscere magnum numerum versuum. itaque nōn nūllī permanent XX annōs in disciplīnā.
neque exīstimant fās esse ea litterīs mandāre, cum in reliquīs ferē rēbus, pūblicīs prīvātīsque ratiōnibus, ūtantur Graecīs litterīs. videntur mihi id īnstituisse dē duābus causīs, quod neque velint disciplīnam efferrī in vulgum neque [velint] eōs, quī discunt, litterīs cōnfīsōs, studēre minus memoriae; quod ferē plērīsque accidit ut praesidiō litterārum remittant dīligentiam in perdiscendō ac memoriam.
in prīmīs volunt hōc persuādēre: animās nōn interīre sed trānsīre ab aliīs ad aliōs post mortem, atque putant [iuvenēs] hōc maximē excitārī ad virtūtem, metū mortis neglēctō.
praetereā disputant multa dē sīderibus atque mōtū eōrum, dē magnitūdine mundī ac terrārum, dē nātūrā rērum, dē vī ac potestāte deōrum immortālium, et trādunt iuventūtī.
Tier 4 - Liber Ipse
druidēs ā bellō abesse cōnsuērunt, neque tribūta ūnā cum reliquīs pendunt; mīlitiae vacātiōnem omniumque rērum habent immūnitātem. tantīs excitātī praemiīs et suā sponte multī in disciplīnam conveniunt et ā parentibus propinquīsque mittuntur. magnum ibi numerum versuum ēdiscere dīcuntur. itaque annōs nōn nūllī XX in disciplīnā permanent. neque fās esse exīstimant ea litterīs mandāre, cum in reliquīs ferē rēbus, pūblicīs prīvātīsque ratiōnibus, Graecīs litterīs ūtantur. id mihi duābus dē causīs īnstituisse videntur, quod neque in vulgum disciplīnam efferrī velint neque eōs quī discunt litterīs cōnfīsōs minus memoriae studēre; quod ferē plērīsque accidit ut praesidiō litterārum dīligentiam in perdiscendō ac memoriam remittant. in prīmīs hōc volunt persuādēre, nōn interīre animās sed ab aliīs post mortem trānsīre ad aliōs, atque hōc maximē ad virtūtem excitārī putant, metū mortis neglēctō. multa praetereā dē sīderibus atque eōrum mōtū, dē mundī ac terrārum magnitūdine, dē rērum nātūrā, dē deōrum immortālium vī ac potestāte disputant et iuventūtī trādunt.
