multī senātōrēs Caesarem timēbant et ōdērunt. quīdam eum rēgem fierī suspicābantur; aliī honōrēs suōs ab eō āmīserant; aliī rem pūblicam vēram amābant. ē hīs senātōribus duo ducēs ēminuērunt: Gāius Cassius Longīnus, vir audāx et īrātus, et Mārcus Iūnius Brūtus, fīlius Servīliae quae ōlim Caesaris amīca fuerat. Caesar ipse Brūtum velut fīlium dīlēxerat. sed Cassius Brūtum dē rē pūblicā monuit, et tandem Brūtus cum eō cōnsēnsit. circiter sexāgintā senātōrēs in coniūrātiōnem coniūnctī sunt.

interim signa mala apparuērunt. Spurinna, haruspex, Caesarī dīxit: "cavē Īdūs Mārtiās!" nocte autem ante Īdūs, Calpurnia, uxor Caesaris, somnium horribile vīdit: corpus marītī suī sanguine plēnum erat. māne Calpurnia Caesarem ōrāvit ut domī manēret. Caesar prīmō cōnsēnsit. sed Decimus Brūtus, ūnus ē coniūrātīs, ad domum vēnit et dīxit senātōrēs eum exspectāre. Caesar igitur exīvit.

in viā Caesar Spurinnam vīdit et eī iocōsē dīxit: "Īdūs Mārtiae vēnērunt!" Spurinna respondit: "vēnērunt, sed nōn praeterīvērunt."

Caesar in Cūriam Pompeiī intrāvit. senātōrēs eī, ut mōs erat, surrēxērunt. quīdam epistulam quae coniūrātiōnem revēlābat eī obtulit, sed Caesar eam nōn lēgit. ubi Caesar in sellā cōnsēdit, coniūrātī eum circumstetērunt. ūnus, Tillius Cimber, ab eō auxilium prō frātre suō petīvit. Caesar negāvit. tum Cimber togam Caesaris arripuit. hoc erat signum. Casca prīmus pugiōnem ēdūxit et Caesarem percussit. Caesar resistere temptāvit, sed mox aliī coniūrātī undique pugiōnibus eum percutiēbant.

cum Caesar inter hostēs Brūtum vīdisset, fertur dīxisse Graecē: "καὶ σὺ, τέκνον;" (id est, "tū quoque, fīlī?"). tum togā caput operuit et nōn iam restitit. vīgintī trēs vulnera accēpit. ad pedēs statuae Pompeiī, inimīcī suī antīquī, cecidit et mortuus est.

posteā coniūrātī, gladiōs cruentōs tenentēs, in forum cucurrērunt et clāmāvērunt sē tyrannum occīdisse et lībertātem restituisse. sed populus tacuit. nōn enim erat laetitia, sed timor et tristitia.

corpus Caesaris in Cūriā multās hōrās iacuit, antequam servī eum domum portāvērunt. paucīs diēbus post, Mārcus Antōnius, quī adhūc cōnsul erat, in Forō Rōmānō ōrātiōnem fūnebrem habuit. togam Caesaris cruentam populō ostendit. multa vulnera dēmōnstrāvit. tum testāmentum Caesaris recitāvit: in hōc testāmentō Caesar populō Rōmānō suōs hortōs lēgāverat, et omnī cīvī Rōmānō pecūniam dederat. hērēs autem prīncipālis erat Gāius Octāvius, propinquus Caesaris, quem Caesar adoptāverat et "Jūlium Caesarem Octāviānum" appellārī iusserat. iuvenis hic erat octō et decem annōrum.

cum populus hanc ōrātiōnem audīvisset, īrātus factus est. coniūrātī ē Rōmā fūgērunt. Brūtus in Macedoniam, Cassius in Syriam discessērunt. ibi exercitūs collēgērunt. duōbus annīs post, apud Philippōs ab Antōniō et Octāviānō victī sunt; ambō sē ipsōs interfēcērunt.

sīc coniūrātī, quī rem pūblicam servāre voluerant, eam in alterum bellum cīvīle dūxērunt. post Caesaris mortem rēs pūblica Rōmāna numquam vēra rēs pūblica fuit. Octāviānus, hērēs Caesaris, posteā imperātor prīmus Rōmānōrum factus est et nōmen "Augustus" accēpit. annus 710 AUC nōn fīnem tyrannidis sed initium imperiī vīdit.