Caesar Rōmae: Triumphus et Lēgēs Novae
postquam Caesar Aegyptō discessit, trēs gravia bella adhūc gerere dēbuit. annō 707 AUC (47 BCE) in Asiā Minōre Pharnacem, rēgem Pontī, apud Zēlam ūnō proeliō vīcit; ad senātum tum scrīpsit verba illa nōta: "vēnī, vīdī, vīcī." annō proximō (46 BCE) in Āfricā reliquōs Pompeiānōs apud Thapsum superāvit; Catō Minor, dux Pompeiānōrum, post hoc proelium sē ipse Uticae interfēcit nē in potestātem Caesaris venīret. annō 709 AUC (45 BCE) dēnique Caesar in Hispāniā fīliōs Pompeiī apud Mundam vīcit. dīxisse fertur sē anteā prō victōriā saepe pugnāvisse, sed apud Mundam prīmum prō vītā suā pugnāvisse.
Rōmae Caesar quattuor triumphōs ūnō mēnse ēgit: ex Galliā, ex Aegyptō, ex Pontō, ex Āfricā. mīlitēs et populum magnīs praemiīs et lūdīs honōrāvit. in pompā Galliae Vercingetorīx, captīvus iam sex annōrum, ductus et posteā occīsus est; in pompā Aegyptī Arsinoē, soror Cleopatrae, ducta est, sed populus eī pepercit et Caesar eam līberāvit.
deinde Caesar, dictātor factus, multās rēs in cīvitāte mūtāvit. prīma mūtātiō calendārium attinēbat. antīquum calendārium Rōmānum cōnfūsum erat; mēnsēs cum annō sōlārī nōn cōnsēnsērunt. Caesar igitur, cum sapientēs Aegyptiī eum adiuvārent, novum calendārium cōnstituit, quod trecentōs sexāgintā quīnque diēs habēbat. hoc calendārium hodiē "calendārium Jūlium" vocātur, et per multa saecula tōta Eurōpa eō ūsa est. post mortem Caesaris, mēnsis "Quīntīlis" in honōrem eius "Jūlius" appellātus est.
Caesar etiam aliās rēs mūtāvit. cīvitātem Rōmānam multīs Italīs et prōvinciālibus dedit. senātum amplificāvit; novī senātōrēs erant nōn sōlum Rōmānī sed etiam virī ex Galliā Cisalpīnā et aliīs prōvinciīs. veterānīs suīs agrōs in multīs colōniīs novīs dedit. dēbita populī minuit, sed nōn omnia dēlēvit. aedificia magna in urbe coepit: novum forum, novam basilicam, novum templum. portum etiam Ōstiae renovāre cōnstituit, et viam novam per Italiam aedificāre.
honōrēs autem quī Caesarī dabantur in diēs maiōrēs fīēbant. statuae eius in templīs pōnēbantur; imāgō eius in nummīs gerēbātur; sella aurea eī in senātū parāta erat. tandem annō 710 AUC (44 BCE) senātus eum "dictātōrem perpetuum" creāvit. nēmō anteā Rōmānōrum hoc nōmen habuerat. multī senātōrēs timēbant nē Caesar rēgnum vērē cuperet; nam Rōmānī rēgēs ab antīquīs temporibus ōderant.
diē quīntō decimō mēnsis Februāriī (15 Feb 44 BCE), cum Rōmānī Lupercālia celebrārent, Mārcus Antōnius, amīcus Caesaris, ad eum in forō accessit et corōnam rēgiam eī obtulit. Caesar corōnam recūsāvit. Antōnius iterum obtulit; iterum Caesar recūsāvit. populus, hoc vidēns, magnopere plausit. quid Caesar vērē cōgitābat? hoc nēmō sciēbat. sed inimīcī Caesaris hoc spectāculum vīdērunt et timuērunt; nam vidēbātur Caesar nōmen rēgis quaerere.