Gnaeus Pompeius, quī posteā "Magnus" appellātus est, annō 648 AUC (106 BCE) nātus est. pater eius, Gnaeus Pompeius Strabō, cōnsul fuerat et dux Rōmānus in bellō sociālī. iuvenis Pompeius cum patre in eō bellō mīlitāvit; sīc rēs mīlitārēs Rōmānās ab adulēscentiā didicit.

post mortem patris, Pompeius Sullam secūtus est. cum Sulla in Italiam ex Asiā cum exercitū revertisset, Pompeius prōprium exercitum collēgit et Sullae auxilium tulit. Sulla iuvenem ducem ad bellum in Siciliā et in Āfricā mīsit. Pompeius hostēs Sullae in utrāque prōvinciā vīcit. tum mīlitēs eum "Magnum" appellāvērunt, quod tantās victōriās tam iuvenis rettulerat. Pompeius vix trīgintā annōs habēbat.

posteā Pompeius in Hispāniā contrā Sertōrium, ducem partium Mariānārum, multōs annōs pugnāvit. Sertōrius callidissimus dux erat et Rōmānōs saepe vīcit, sed tandem ā suīs interfectus est. Pompeius igitur in Italiam revertit. eō ipsō tempore Crassus servōs Spartacī vincēbat; reliquiās tamen exercitūs Spartacī Pompeius cēpit. itaque Pompeius dīxit sē, nōn Crassum, bellum servīle cōnfēcisse. ex hāc rē inter Pompeium et Crassum odium ortum est.

annō 684 AUC (70 BCE) Pompeius et Crassus cōnsulēs simul factī sunt, quamquam inter sē minimē amīcī erant. Pompeius autem nōn satis habēbat cōnsulātūs ūnīus. tribus annīs post, lēx Gabinia eī imperium extraōrdinārium contrā pīrātās dedit. pīrātae enim mare Mediterrāneum tenēbant et frūmentum ad urbem Rōmam venīre nōn sinēbant. Pompeius mare in tredecim regiōnēs dīvīsit, classēs in singulās regiōnēs mīsit, et pīrātās tribus mēnsibus omnīnō superāvit. nēmō anteā tantam rem tam celeriter cōnfēcerat.

annō proximō, 688 AUC (66 BCE), lēx Manīlia eī imperium contrā Mithridātem, rēgem Pontī, dedit. Pompeius Mithridātem ē rēgnō expulit; rēx postrēmō ipse sē occīdit. Pompeius deinde Syriam in prōvinciam Rōmānam redēgit et tōtum Orientem ad Rōmae potestātem adiūnxit. cum in Italiam annō 692 AUC (62 BCE) revertisset, tertium triumphum ēgit. trēs triumphōs habuit ex tribus continentibus: ex Āfricā, ex Eurōpā, ex Asiā.

posteā Pompeius cum Jūliō Caesare et Marcō Crassō societātem prīvātam fēcit, quae "prīmum triumvirātum" hodiē vocātur. hī trēs virī potentēs rem pūblicam inter sē dīvīsērunt. Pompeius etiam Jūliam, fīliam Caesaris, in mātrimōnium in mātrimōnium dūxit.

haec amīcitia tamen diū nōn mānsit. Jūlia mortua est, et Crassus in bellō contrā Parthōs interfectus est. nunc nec uxor nec tertius socius inter Pompeium et Caesarem stābat. Pompeius senātuī sē iūnxit; Caesar in Galliā exercitum suum auxit. mox bellum cīvīle inter eōs ortum est.

annō 706 AUC (48 BCE) duo exercitūs apud Pharsālum in Graeciā convēnērunt. Caesar victor fuit. Pompeius ex aciē fūgit et nāvem in Aegyptum cēpit. sed cōnsiliāriī rēgis Ptolemaeī Pompeium timēbant et Caesarī placēre cupiēbant. itaque, cum Pompeius ē nāve in lītus dēscenderet, ab eīs interfectus est. caput eius Caesarī missum est.

sīc Pompeius Magnus, quī tot victōriās rettulerat et tot rēgnīs imperāverat, ūnō diē ante diem nātālem suum quīnquāgēsimum octāvum periit. erat ūnus ex maximīs ducibus Rōmānīs.